Chín tháng đầu năm 2026 cho thấy kinh tế Lai Châu duy trì được sức bật trong điều kiện không ít khó khăn. Thiên tai, đặc biệt trận lũ quét nghiêm trọng tại Mường Than, gây thiệt hại lớn; giá nhiên liệu, nhân công, vật liệu xây dựng biến động, trong khi nhiều dự án vẫn chịu áp lực về thủ tục, mặt bằng và tiến độ. Trong bối cảnh đó, tỉnh tiếp tục điều hành theo mục tiêu tăng trưởng GRDP 10%, đồng thời thúc đẩy giải ngân đầu tư công và mở rộng không gian phát triển sau khi hoàn thành điều chỉnh Quy hoạch tỉnh thời kỳ 2021-2030, tầm nhìn đến năm 2050. 

Những con số của 9 tháng tạo ra một nền tảng đáng chú ý. Giá trị sản xuất công nghiệp ước đạt hơn 8.640 tỷ đồng, tăng 8,4% so với cùng kỳ; tổng mức bán lẻ hàng hóa và doanh thu dịch vụ đạt gần 8.991 tỷ đồng, tăng 16,5%. Riêng du lịch đã đón hơn 1,52 triệu lượt khách, đạt 94,8% kế hoạch; doanh thu khoảng 1.332 tỷ đồng, vượt 1,4% kế hoạch cả năm và tăng 22,7% so với cùng kỳ. 

Một điểm sáng khác nằm ở khu vực doanh nghiệp và nguồn lực đầu tư. Trong 9 tháng, Lai Châu có 228 doanh nghiệp thành lập mới với tổng vốn đăng ký 13.111 tỷ đồng, số doanh nghiệp mới vượt 26,7% kế hoạch. Tỉnh quyết định chủ trương đầu tư 51 dự án với tổng vốn đăng ký 35.632 tỷ đồng. Hội nghị xúc tiến đầu tư năm 2026 cũng đã trao 19 quyết định chấp thuận chủ trương đầu tư cho 18 doanh nghiệp với tổng vốn đăng ký trên 27.700 tỷ đồng và ký 19 biên bản ghi nhớ hợp tác với tổng vốn dự kiến trên 172.483 tỷ đồng. 

Điều đáng quan tâm trong ba tháng còn lại vì thế không chỉ là tìm thêm dự án mới, mà là rút ngắn khoảng cách từ vốn đăng ký đến vốn thực hiện, từ biên bản ghi nhớ đến dự án, từ thủ tục đến công trường. Với 19 dự án đã được trao quyết định chấp thuận chủ trương đầu tư nhưng mới có 2 dự án tổ chức thi công, mỗi dự án có khả năng khởi công trong năm nên được xem như một “hồ sơ tăng trưởng” riêng: vướng ở đâu, cơ quan nào xử lý, thời hạn nào phải hoàn thành. Đây có thể là một trong những cách cụ thể nhất để biến xúc tiến đầu tư thành năng lực sản xuất thực tế.

Áp lực lớn hơn nằm ở đầu tư công. Đến ngày 25/9, giải ngân đạt hơn 2.259 tỷ đồng, bằng 54,96% kế hoạch Thủ tướng Chính phủ giao và 49,12% kế hoạch vốn triển khai của tỉnh. Trong khi đó, chỉ còn một quý để tăng tốc. 

Bởi vậy, ba tháng cuối năm cần được vận hành như một “chiến dịch 90 ngày giải phóng nguồn lực”. Thay vì chỉ nhìn tỷ lệ giải ngân chung, có thể quản trị tiến độ đến từng dự án, từng gói thầu, từng tuần; công khai trong hệ thống điều hành ba nhóm dự án: có thể hoàn thành sớm, cần tháo gỡ ngay và không còn khả năng hấp thụ vốn. Vốn của nhóm thứ ba cần được rà soát, điều chuyển kịp thời cho những công trình có khối lượng và khả năng thanh toán tốt, đúng quy định. Báo cáo của UBND tỉnh cũng xác định giao tiến độ giải ngân theo từng tháng, chấm điểm các chủ đầu tư và điều chỉnh vốn từ dự án giải ngân thấp sang dự án có nhu cầu, khả năng giải ngân cao. 

Cùng với đầu tư công, cần khai thác mạnh hơn những động lực có thể tạo kết quả ngay trong quý IV. Ba công trình thủy điện Nậm Ma 3, Nậm Ma 2A, Nậm Xe 2A được xác định cần sớm hoàn thành phát điện; hai dự án trang trại chăn nuôi quy mô 21.000 con cần được thúc đẩy để đi vào hoạt động; những dự án công nghiệp có khả năng hoàn thành trong năm cần được hỗ trợ trực tiếp về thủ tục, nguyên liệu và thị trường. Nếu những năng lực sản xuất mới này được đưa vào vận hành đúng thời điểm, phần tăng thêm sẽ không chỉ có ý nghĩa cho năm 2026 mà còn tạo điểm xuất phát tốt hơn cho năm 2027.

Du lịch lại đang đứng trước một cơ hội khác. Khi doanh thu 9 tháng đã vượt kế hoạch năm, mục tiêu quý IV không nên dừng ở “đủ chỉ tiêu”. Cần chuyển sang tư duy vượt kế hoạch bằng giá trị, tức là không chỉ tăng lượt khách mà tăng chi tiêu, thời gian lưu trú và mức sử dụng dịch vụ tại địa phương. Chuỗi sự kiện văn hóa, thể thao, du lịch cuối năm có thể được kết nối thành các gói trải nghiệm liên hoàn; sản phẩm OCOP, nông sản, ẩm thực và thương mại điện tử cần đi cùng dòng khách để mỗi lượt khách tạo thêm giá trị cho người dân và doanh nghiệp.

Nguồn thu ngân sách cũng cho thấy dư địa đáng kể. Thu ngân sách trên địa bàn 9 tháng ước đạt 2.487,7 tỷ đồng, bằng 111,2% dự toán HĐND tỉnh giao và tăng 22,7% so với cùng kỳ. Tuy nhiên, báo cáo đồng thời xác định thu tiền sử dụng đất là một trong những chỉ tiêu còn khó khăn. Vì vậy, thay vì tăng thu bằng mọi giá, trọng tâm phù hợp là khai thông những nguồn thu hợp pháp đã có cơ sở: đẩy nhanh đấu giá đất đủ điều kiện, đưa các dự án khoáng sản đủ thủ tục vào hoạt động, chống thất thu và tạo điều kiện để doanh nghiệp mở rộng sản xuất.

Một động lực khác ít hữu hình hơn nhưng có thể tạo hiệu quả lâu dài là chuyển đổi số. Lai Châu đã ban hành kế hoạch triển khai 121 sáng kiến, mô hình đột phá về khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số; triển khai Kho dữ liệu dùng chung, Khung kiến trúc số và đào tạo ứng dụng AI cho hơn 500 cán bộ, công chức, viên chức. Quý IV là lúc nên chọn những sáng kiến có thể đo ngay bằng thời gian và chi phí tiết kiệm được: rút ngắn xử lý hồ sơ đầu tư, số hóa quy trình đất đai, theo dõi giải ngân theo thời gian thực, cảnh báo hồ sơ sắp quá hạn. Chuyển đổi số chỉ thực sự tạo tăng trưởng khi nó làm cho một dự án chạy nhanh hơn, một thủ tục ngắn hơn và người dân, doanh nghiệp bớt một lần phải chờ đợi.

Các mục tiêu xã hội cũng không thể đứng ngoài “nước rút”. Tỉnh đã khám, sàng lọc miễn phí cho 412.671 người, tương đương 99,03% dân số có mặt tại địa phương; tỷ lệ bao phủ bảo hiểm y tế đạt 97,6%. Ba tháng cuối năm đặt mục tiêu đưa cả tỷ lệ người dân được hưởng chính sách khám sức khỏe và tỷ lệ bao phủ BHYT lên 100%. Với khoảng cách còn lại không lớn, giải pháp hiệu quả nhất là xác định đúng những nhóm chưa được tiếp cận, giao danh sách cụ thể đến cơ sở và xử lý từng trường hợp thay vì tiếp tục triển khai theo diện rộng.

Ba tháng cuối năm vì vậy không đơn thuần là phần còn lại của kế hoạch 2026. Đây là thời điểm kiểm nghiệm năng lực biến mục tiêu thành kết quả. Báo cáo của UBND tỉnh cũng thẳng thắn chỉ ra những điểm nghẽn về giải ngân, giải phóng mặt bằng, chuẩn bị đầu tư, phối hợp xử lý thủ tục và năng lực tổ chức thực hiện tại một số địa bàn sau sắp xếp. Khi thời gian chỉ còn tính bằng tuần, giải pháp quan trọng nhất có lẽ là quản trị bằng kết quả cuối cùng: mỗi chỉ tiêu còn thiếu phải có địa chỉ chịu trách nhiệm; mỗi dự án chậm phải xác định đúng nút thắt; mỗi nguồn lực chưa đưa vào sử dụng phải có thời hạn xử lý.

Lai Châu đã có những chỉ tiêu vượt kế hoạch ngay từ 9 tháng. Phần việc khó hơn là biến những dư địa còn lại thành tăng trưởng thực chất trong quý IV. Nếu dòng vốn đầu tư công được khơi thông, dự án mới sớm vận hành, khách du lịch tạo thêm giá trị, nguồn thu còn dư địa được khai thác đúng quy định và công nghệ thực sự rút ngắn thời gian xử lý công việc, thì đích đến cuối năm không chỉ là hoàn thành các con số của 2026, mà còn là tạo một điểm xuất phát tốt hơn cho cả giai đoạn phát triển tiếp theo.