Đội ngũ cán bộ lãnh đạo, quản lý cấp cơ sở là nền tảng, cầu nối trực tiếp giữa Đảng, Nhà nước với Nhân dân; là những người trực tiếp hiện thực hóa đường lối, chủ trương của Đảng, chính sách, pháp luật của Nhà nước vào đời sống xã hội. Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ XIV của Đảng tiếp tục khẳng định yêu cầu đổi mới mạnh mẽ phương thức lãnh đạo, nâng cao năng lực quản trị quốc gia, chuyển đổi căn bản từ tư duy quản lý hành chính truyền thống sang quản trị kiến tạo phát triển và phục vụ Nhân dân, lấy sự hài lòng của người dân và doanh nghiệp làm thước đo hiệu quả.

Đặc biệt, việc vận hành mô hình chính quyền địa phương 02 cấp theo Luật Tổ chức chính quyền địa phương năm 2025 (Luật số 72/2025/QH15), kết thúc hoạt động của cấp huyện, đã tạo ra sự chuyển dịch toàn diện về chức năng, nhiệm vụ của cấp cơ sở. Cấp xã hiện trực tiếp xử lý khối lượng công việc lớn, phức tạp, đa lĩnh vực, từ kinh tế, văn hóa, xã hội, an ninh, quốc phòng đến các lĩnh vực tương đối nhạy cảm như quy hoạch, đất đai, xây dựng, tài chính - ngân sách, an sinh xã hội, các thủ tục tư pháp, hộ tịch và chuyển đổi số phục vụ Nhân dân. Bối cảnh đó đòi hỏi người cán bộ cấp cơ sở không chỉ nắm vững kiến thức lý luận chính trị, hiểu đúng các chuẩn mực pháp luật mà còn phải thành thạo quy trình quản lý hành chính và có các kỹ năng lãnh đạo, điều hành thực tiễn sắc bén.

Tuy nhiên, nhìn từ thực tiễn giảng dạy tại Trường Chính trị tỉnh Lai Châu, việc giảng dạy 3 học phần nền tảng gồm Nhà nước và Pháp luật Việt Nam, Quản lý hành chính nhà nước và Kỹ năng lãnh đạo, quản lý ở cơ sở vẫn còn mang tính độc lập tương đối, thiếu tính liên thông hữu cơ. Giảng viên dạy pháp luật dễ sa vào phân tích điều luật mang tính hàn lâm; giảng viên giảng dạy quản lý hành chính nặng về truyền thụ cơ cấu, chức năng, thủ tục theo hướng cứng nhắc; trong khi giảng viên giảng kỹ năng có xu hướng tiếp cận phương pháp điều hành mà chưa gắn kết chặt chẽ với các ranh giới thể chế và quy định pháp luật. Sự đứt gãy này dẫn đến hiện tượng học viên học xong nhưng còn lúng túng khi xử lý các hồ sơ thực tế. Do đó, việc nghiên cứu, làm sáng tỏ bản chất biện chứng và đề xuất giải pháp tăng cường tính liên thông giữa 3 học phần là đòi hỏi cấp thiết cả về mặt lý luận sư phạm chính trị lẫn yêu cầu chuẩn hóa nguồn nhân lực công vụ cấp cơ sở hiện nay.

Về bản chất, logic và mối quan hệ biện chứng giữa 3 học phần được xác lập trên cơ sở cấu trúc 3 tầng nấc tích hợp của tri thức công vụ, từ bản chất pháp lý đến thể chế vận hành và năng lực hành động của con người. Điều này được luận giải trên các vấn đề cụ thể sau:

Cấu trúc này khẳng định sự phân công chức năng rõ ràng: Pháp luật là khuôn khổ nguyên tắc → Quản lý hành chính là cơ chế, bộ máy, quy trình → Kỹ năng là phương thức và động lực hành động của chủ thể thực thi.

Trên cơ sở 3 tầng kiến thức được luận giải ở trên, có thể nhận thấy mối quan hệ biện chứng, tương hỗ giữa các khối nội dung. Mối quan hệ giữa 3 học phần không phải là phép cộng số học giản đơn của các môn học riêng lẻ mà là mối liên hệ biện chứng, ràng buộc lẫn nhau như sau: 

Đối với học phần "Nhà nước và Pháp luật", giữ vai trò định hướng và giới hạn cho "Quản lý hành chính" và "Kỹ năng": Mọi hành vi quản lý hành chính và nghệ thuật ứng xử của người lãnh đạo đều phải vận hành trong khuôn khổ pháp chế xã hội chủ nghĩa. Nếu người lãnh đạo có kỹ năng đối thoại hay đàm phán tốt nhưng nội dung thỏa thuận trái với quy định của Luật Đất đai, Luật Ngân sách nhà nước và các quy định khác thì thỏa thuận đó vô hiệu và cấu thành hành vi vi phạm pháp luật.

Đối với học phần "Quản lý hành chính nhà nước", là cầu nối thể chế hóa pháp luật bằng công cụ kỹ năng: Pháp luật nếu không được cụ thể hóa thành quy trình, quy định như Nghị định, Thông tư…, cụ thể việc tiếp nhận hồ sơ, quy chế phối hợp, một cửa liên thông thì chỉ tồn tại dưới dạng những điều khoản trừu tượng. Ngược lại, thông qua các quy trình quản lý hành chính, các kỹ năng ra quyết định hay điều hành công sở mới có môi trường và quy chuẩn để phát huy hiệu lực.

Đối với học phần "Kỹ năng lãnh đạo, quản lý", là động lực nâng cao hiệu lực, hiệu quả của bộ máy và pháp luật: Các thủ tục hành chính dù chặt chẽ đến đâu cũng do con người vận hành. Nếu thiếu kỹ năng lắng nghe tích cực, kỹ năng thu thập, xử lý thông tin hay nghệ thuật giải quyết xung đột, nền hành chính sẽ rơi vào quan liêu, đùn đẩy, né tránh trách nhiệm. Kỹ năng điều hành mềm dẻo, thấu tình đạt lý giúp giải tỏa bức xúc của Nhân dân, đưa chính sách vào đời sống thuận lợi.

Thực tiễn chứng minh hai thái cực tiêu cực khi xảy ra sự đứt gãy giữa 3 khối kiến thức: (1) Cán bộ nắm luật nhưng yếu kỹ năng thường làm việc cứng nhắc, rập khuôn, sợ sai, đùn đẩy trách nhiệm, gây bức xúc cho công dân; (2) Cán bộ khéo léo nhưng hổng kiến thức pháp luật và quy trình hành chính rất dễ dẫn đến tùy tiện, "lách luật", vượt thẩm quyền, làm nảy sinh khiếu kiện phức tạp.

Để hiện thực hóa tính liên thông trong giảng dạy, Khoa chuyên môn cần chủ động chuẩn hóa ma trận giao thoa giữa các bài học tương ứng của 3 bộ giáo trình hiện hành qua 5 lĩnh vực thực thi trọng điểm như sau:

Một là, ban hành văn bản và ra quyết định quản lý. Nội dung trang bị hệ thống thể chế theo Luật Ban hành văn bản quy phạm phaáp luật năm 2025 và thẩm quyền lập quy của HĐND, UBND cấp xã. Trên cơ sở đó, học viên nắm vững thẩm quyền ban hành quyết định hành chính cá biệt của UBND, Chủ tịch UBND xã và quy chế làm việc cơ sở. Học phần kỹ năng tập trung vào năng lực nhận diện vấn đề, xác định mục tiêu, soạn thảo, thẩm định dự thảo văn bản và tổ chức thực thi quyết định hiệu quả.

Hai là, quản lý đất đai, giải phóng mặt bằng và xây dựng. Khung đào tạo bám sát chế định sở hữu toàn dân về đất đai, quy định bồi thường, hỗ trợ, tái định cư và pháp luật xây dựng. Về nghiệp vụ, cán bộ thực hiện quản lý quy hoạch, kế hoạch sử dụng đất cấp xã, quy trình cấp giấy phép xây dựng cấp III, IV, cùng nghiệp vụ kiểm tra, xử phạt vi phạm hành chính và cưỡng chế. Kỹ năng bổ trợ nhấn mạnh việc phân tích các bên liên quan, đối thoại, đàm phán, hòa giải tranh chấp và xử lý điểm nóng tại địa phương.

Ba là, quản lý nhân sự và kỷ luật công vụ. Chương trình làm rõ địa vị pháp lý của cán bộ, công chức theo Luật Cán bộ, công chức năm 2025 và pháp luật phòng, chống tham nhũng, tiêu cực. Nghiệp vụ hành chính tập trung vào quản lý công chức theo vị trí việc làm, xác định trách nhiệm người đứng đầu và quy trình xử lý kỷ luật theo Nghị định 172/2025/NĐ-CP. Đi kèm là kỹ năng phân công nhiệm vụ chuẩn hóa "rõ người, rõ việc, rõ tiến độ, rõ kết quả", tạo động lực làm việc và xây dựng văn hóa công sở liêm chính.

Bốn là, quản lý tài chính, ngân sách địa phương. Dựa trên Luật Ngân sách nhà nước năm 2025, nguyên tắc phân cấp và kiểm soát quyền lực tài chính công, cán bộ được chuẩn hóa quy trình quản lý chu trình ngân sách xã (lập dự toán, chấp hành, quyết toán) cũng như quản lý các nguồn thu, nhiệm vụ chi. Về mặt kỹ năng, chương trình rèn luyện năng lực xây dựng, triển khai đề án, dự án đầu tư công và kiểm soát chi nhằm phòng ngừa thất thoát, lãng phí.

Năm là, chuyển đổi số và cung cấp dịch vụ công. Lĩnh vực này cập nhật Luật Giao dịch điện tử năm 2023, quy định về an ninh mạng, tiếp cận thông tin và bảo vệ dữ liệu cá nhân. Học viên được hướng dẫn vận hành cơ chế một cửa liên thông điện tử và kết nối dữ liệu dùng chung tỉnh - xã. Đồng thời, chương trình phát triển năng lực điều hành trên môi trường số, kỹ năng thu thập, xử lý thông tin bằng các công cụ số và ứng dụng trí tuệ nhân tạo (AI) tạo sinh trong công vụ.

Để hiện thực hóa bảng ma trận và làm rõ sức sống thực tiễn của mối quan hệ liên thông giữa 3 học phần, cần xây dựng tình huống thực tế điển hình tại địa bàn cơ sở sau khi vận hành chính quyền địa phương 02 cấp. Một trong những ví dụ minh chứng cho tình huống cụ thể là: UBND xã X triển khai Dự án đầu tư xây dựng tuyến đường giao thông liên thôn kết nối vùng sản xuất nông nghiệp hàng hóa. Trong quá trình giải phóng mặt bằng, có 08 hộ gia đình kiên quyết không nhận tiền bồi thường và không bàn giao mặt bằng với lý do: Đơn giá bồi thường đất nông nghiệp thấp hơn giá thị trường tự do; đồng thời có dư luận cho rằng cán bộ địa chính xã đo đạc, kiểm đếm thiếu diện tích cây lâu năm và có biểu hiện thiên vị cho một số hộ có quan hệ họ hàng. Vụ việc kéo dài làm dự án đình trệ, tiềm ẩn nguy cơ phát sinh điểm nóng về an ninh, trật tự.

Để xử lý triệt để tình huống này, Chủ tịch UBND xã X không thể chỉ áp dụng kiến thức của một môn học riêng lẻ mà bắt buộc phải vận dụng đồng thời tri thức của cả 3 học phần như sau:

Vận dụng tri thức "Nhà nước và Pháp luật Việt Nam" để xác định các căn cứ các quy định của Luật Đất đai năm 2024 về thu hồi đất vì lợi ích quốc gia, công cộng; xác định chính xác thẩm quyền ban hành quyết định thu hồi đất, quyết định phê duyệt phương án bồi thường; bảo đảm quyền khiếu nại, quyền được tiếp cận thông tin và quyền bảo hộ tài sản hợp pháp của công dân theo Hiến pháp và Luật Thực hiện dân chủ ở cơ sở năm 2022.

Vận dụng tri thức "Quản lý hành chính nhà nước" để rà soát toàn bộ hồ sơ địa chính, trích lục bản đồ địa chính dạng số; kiểm tra tính hợp pháp, hợp lý của quy trình kiểm đếm; đối chiếu phương án áp giá bồi thường theo đúng bảng giá đất do UBND cấp tỉnh ban hành; xác định rõ thẩm quyền và trách nhiệm của Tổ công tác Giải phóng mặt bằng tại xã; chuẩn bị đầy đủ hồ sơ pháp lý hành chính trước khi tiến hành các bước tiếp theo.

Vận dụng tri thức "Kỹ năng lãnh đạo, quản lý ở cơ sở": Bao gồm 3 nhóm kỹ năng cốt lõi: Kỹ năng phân tích các bên liên quan: Lập danh sách 08 hộ dân, phân loại nhóm có bức xúc thực sự về quyền lợi kinh tế và nhóm bị lôi kéo kích động; nhận diện vai trò của già làng, trưởng bản, người có uy tín trong dòng họ để tranh thủ sự ủng hộ. Kỹ năng đối thoại và đàm phán: Chủ tịch UBND xã chủ trì hội nghị đối thoại trực tiếp, công khai, dân chủ; áp dụng kỹ thuật lắng nghe tích cực; công khai biên bản đo đạc đối chiếu thực địa; giải thích cặn kẽ căn cứ pháp lý của bảng giá đất nhà nước; đồng thời vận dụng linh hoạt các chính sách hỗ trợ đào tạo nghề, chuyển đổi việc làm và an sinh xã hội. Kỹ năng phối hợp công tác: Chỉ đạo Công an xã nắm chắc tình hình, ngăn chặn đối tượng xấu kích động; phân công Mặt trận Tổ quốc và các đoàn thể đến từng hộ kiên trì vận động theo phương châm "mưa dầm thấm lâu"; điều hành bộ phận chuyên môn giải quyết nhanh chóng các kiến nghị chính đáng. Như vậy, kết quả tích cực trong giải quyết các tình huống, sự việc phát sinh chỉ có thể đạt được khi người đứng đầu có tư duy hệ thống: Nắm chắc luật để không làm sai; làm đúng quy trình hành chính để bảo đảm tính pháp lý; sử dụng kỹ năng ứng xử khéo léo để tạo sự đồng thuận trong Nhân dân.

Để nâng cao chất lượng đội ngũ cán bộ cấp xã đáp ứng yêu cầu quản trị hiện đại, việc xóa bỏ sự phân mảnh trong đào tạo là nhiệm vụ then chốt. Dưới đây là hệ thống giải pháp trọng tâm nhằm tăng cường tính liên thông trong công tác đào tạo, bồi dưỡng cán bộ cơ sở.

Thứ nhất, đổi mới thiết kế giáo án và tài liệu học tập theo hướng tích hợp. Khoa chuyên môn cần chủ động biên soạn Bộ cẩm nang tình huống tích hợp 3 trong 1, dùng chung cho cả 3 học phần. Mỗi bài tập tình huống được thiết kế thành một hồ sơ công vụ hoàn chỉnh phản ánh sát thực tế vận hành của chính quyền địa phương 02 cấp. Cấu trúc câu hỏi nghiên cứu của mỗi tình huống phải bao quát cả 3 tầng nấc: (1) Căn cứ pháp lý nào điều chỉnh vụ việc? (2) Trình tự, thủ tục hành chính nào phải tuân thủ? (3) Người lãnh đạo, quản lý cần sử dụng kỹ năng điều hành, phân công, phối hợp hoặc xử lý xung đột nào để đạt hiệu quả tối ưu? Sau khi có bộ tình huống hoàn chỉnh cần lồng ghép vào giảng dạy cả 3 học phần với tinh thần ở học phần nào thì sẽ vận dụng kiến thức của học phần đó để giải quyết tình huống, đến phần Kỹ năng lãnh đạo, quản lý sẽ hệ thống lại các nội dung đã được xử lý ở phần học trước và định hướng vận dụng phần kỹ năng để xử lý những vấn đề còn lại.

Thứ hai, đổi mới phương pháp giảng dạy của giảng viên trường chính trị. Giảng viên cần chuyển dịch dứt khoát từ phương pháp truyền thụ kiến thức một chiều sang phương pháp dạy học tích cực, lấy người học làm trung tâm: Áp dụng phương pháp dạy học giải quyết vấn đề và mô hình Lớp học đảo ngược: Giao hồ sơ tình huống cho học viên nghiên cứu trước qua nền tảng số; thời gian trên lớp tập trung thảo luận, tranh luận và hoàn thiện phương án xử lý; Tổ chức các buổi thảo luận tại khoa về mô phỏng về kiến thức liên môn: Thiết kế các phiên diễn tập thực tế như: "Mô phỏng kỳ họp HĐND xã ban hành Nghị quyết phát triển kinh tế"; "Mô phỏng phiên họp UBND xã xử lý vi phạm trật tự xây dựng"; "Diễn tập quy trình xử lý kỷ luật cán bộ, công chức cấp xã theo thể chế mới". Học viên được sắm vai các chức danh lãnh đạo, vận dụng tổng hợp luật, quy trình quản lý và kỹ năng điều hành công sở.

Thứ ba,đổi mới kiểm tra, đánh giá thi tốt nghiệp theo hướng phát triển năng lực hành động thực tiễn đòi hỏi sự tích hợp chặt chẽ ba khối kiến thức nền tảng: Nhà nước và Pháp luật đóng vai trò xác lập khung khổ pháp lý chuẩn mực; Quản lý hành chính định hình quy trình vận hành và tổ chức thực thi; còn Kỹ năng lãnh đạo, quản lý quyết định nghệ thuật điều hành, giải quyết xung đột và tạo sự đồng thuận. Sự liên kết này được hiện thực hóa tối ưu qua việc chuyển dịch từ kiểm tra trí nhớ lý thuyết sang giải quyết các bài tập tình huống phức hợp hoặc xây dựng đề án hành động gắn liền với điểm nghẽn thực tế tại địa phương công tác. Cách tiếp cận này buộc học viên phải vận dụng đồng thời tư duy pháp lý, năng lực quản trị công và kỹ năng lãnh đạo để chẩn đoán, xử lý vấn đề đa chiều, từ đó thiết lập chuẩn đánh giá thực chất về năng lực thực thi công vụ của đội ngũ cán bộ.

Tăng cường tính liên thông giữa 3 học phần Nhà nước và Pháp luật Việt Nam, Quản lý hành chính nhà nước và Kỹ năng lãnh đạo, quản lý ở cơ sở là bước chuyển biến có tính chiến lược nhằm nâng cao chất lượng đào tạo, bồi dưỡng cán bộ cấp cơ sở trong bối cảnh vận hành chính quyền địa phương 02 cấp. Ba khối kiến thức này chính là "kiềng ba chân" vững chắc, định hình chuẩn đầu ra toàn diện cho người cán bộ công quyền: Chính trị - Pháp lý vững vàng; Thể chế - Chuyên môn chuẩn hóa; Kỹ năng - Phong cách thuần thục, tận tụy phục vụ Nhân dân. Khoa Nhà nước và Pháp luật tại trường chính trị tỉnh Lai Châu cần chủ động đi đầu liên kết tri thức, đổi mới phương pháp, góp phần xây dựng đội ngũ cán bộ cơ sở thực sự "vừa hồng, vừa chuyên", đáp ứng trọn vẹn niềm tin của Đảng và Nhân dân Lai Châu.

Tài liệu tham khảo:

1. Ban Chấp hành Trung ương Đảng, Nghị quyết số 27-NQ/TW ngày 09/11/2022 về tiếp tục xây dựng và hoàn thiện Nhà nước pháp quyền XHCN Việt Nam trong giai đoạn mới.

2. Bộ Chính trị, Nghị quyết số 66-NQ/TW ngày 30/4/2025 về đổi mới công tác xây dựng và thi hành pháp luật đáp ứng yêu cầu phát triển đất nước trong kỷ nguyên mới.

3. Chính phủ, Nghị định số 172/2025/NĐ-CP ngày 30/6/2025 quy định về xử lý kỷ luật cán bộ, công chức.

4. Đảng Cộng sản Việt Nam, Văn kiện Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ XIV, Tập 1, 2, Nxb Chính trị quốc gia Sự thật, Hà Nội, 2026.

5. Học viện Chính trị quốc gia Hồ Chí Minh, Giáo trình Nhà nước và Pháp luật Việt Nam, Nxb Lý luận chính trị, Hà Nội, 2026.

6. Học viện Chính trị quốc gia Hồ Chí Minh, Giáo trình Quản lý hành chính nhà nước, Nxb Lý luận chính trị, Hà Nội, 2026.

7. Học viện Chính trị quốc gia Hồ Chí Minh, Giáo trình Kỹ năng lãnh đạo, quản lý ở cơ sở, Nxb Lý luận chính trị, Hà Nội, 2026.

8. Luật Tổ chức chính quyền địa phương số 72/2025/QH15.

9. Luật Ban hành văn bản quy phạm pháp luật số 64/2025/QH15.

10. Luật Cán bộ, công chức số 80/2025/QH15.

11. Luật Ngân sách nhà nước số 89/2025/QH15