Kế hoạch số 115-KH/TU ngày 17/8/2026 của Ban Thường vụ Tỉnh ủy Lai Châu triển khai Kết luận số 76-KL/TW của Ban Chấp hành Trung ương Đảng và Kế hoạch số 06-KH/TW của Bộ Chính trị đặt ra một yêu cầu xuyên suốt: Tổ chức bộ máy sau sắp xếp phải thực sự vận hành thông suốt, hiệu quả và hướng mạnh về cơ sở.

Điểm đáng chú ý là hiệu quả của mô hình mới không chỉ được nhìn qua số lượng đầu mối đã giảm hay cơ cấu tổ chức đã thay đổi. Thước đo quan trọng hơn là công việc có được giải quyết nhanh hơn không, trách nhiệm có rõ hơn không, cán bộ cơ sở có đủ năng lực và điều kiện làm việc không, người dân và doanh nghiệp có hài lòng hơn không.

Với một tỉnh miền núi, biên giới, địa bàn rộng, dân cư phân tán như Lai Châu, những câu hỏi ấy càng có ý nghĩa thực tế. Một thủ tục phải đi qua nhiều cấp, một hồ sơ bị gián đoạn sau sắp xếp hay một xã thiếu cán bộ chuyên môn đều có thể làm tăng thời gian, chi phí của người dân. Vì vậy, hoàn thiện mô hình chính quyền địa phương 2 cấp trước hết phải được cảm nhận từ những thay đổi cụ thể tại nơi gần dân nhất.

Cấp xã là tuyến đầu phục vụ

Kế hoạch xác định rõ vai trò của từng cấp chính quyền. Cấp tỉnh giữ vai trò trung tâm trong tổ chức không gian phát triển, liên kết vùng, phân bổ nguồn lực và điều phối thực hiện. Cấp xã là tuyến đầu của quản trị công, trực tiếp đưa chủ trương, chính sách vào cuộc sống, giải quyết những vấn đề phát sinh và phục vụ người dân, doanh nghiệp.

Sự phân định này nhằm khắc phục tình trạng công việc bị cắt khúc, phân mảng hoặc giao thoa giữa các cơ quan. Với những lĩnh vực liên ngành, nguyên tắc được đặt ra rất cụ thể: một việc chỉ giao một cơ quan chủ trì, một đầu mối chịu trách nhiệm chính, sử dụng một nguồn dữ liệu chung, thực hiện theo một quy trình phối hợp liên thông và có cơ chế kiểm tra, giám sát rõ ràng.

Đây là thay đổi quan trọng trong phương thức quản trị. Khi một công việc đã có địa chỉ chịu trách nhiệm, người dân không phải tự tìm xem hồ sơ đang nằm ở cơ quan nào; cán bộ không thể viện lý do “chờ phối hợp” để kéo dài thời gian; cấp có thẩm quyền cũng dễ kiểm tra, xác định nguyên nhân nếu nhiệm vụ chậm tiến độ.

Phân cấp, phân quyền vì thế không phải là chuyển thêm việc xuống cơ sở một cách cơ học. Kế hoạch yêu cầu nhiệm vụ được giao phải rõ nội dung, người thực hiện, thẩm quyền, trách nhiệm, quy trình, thời gian và sản phẩm; đồng thời phải đi cùng cơ sở vật chất, trang thiết bị, chính sách và nguồn lực cần thiết. Tỉnh sẽ tiếp tục rà soát những nhiệm vụ thuộc thẩm quyền của HĐND, UBND và Chủ tịch UBND tỉnh để đề xuất phân cấp, ủy quyền, nhất là đối với công việc liên quan trực tiếp đến người dân, doanh nghiệp hoặc còn qua nhiều khâu trung gian.

Hiệu quả phân cấp cũng phải được đánh giá bằng thời gian giải quyết công việc và chi phí tuân thủ của người dân, doanh nghiệp. Đây chính là cách đưa cải cách hành chính trở về với giá trị cốt lõi: giảm phiền hà, tiết kiệm thời gian và nâng cao chất lượng phục vụ.

Cán bộ được đánh giá bằng kết quả công việc

Bộ máy mới chỉ có thể vận hành tốt khi đội ngũ cán bộ đáp ứng yêu cầu mới. Kế hoạch số 115-KH/TU dành trọng tâm lớn cho việc cơ cấu lại đội ngũ, hoàn thiện vị trí việc làm, khung năng lực và đổi mới phương thức đánh giá cán bộ.

Biên chế sẽ được quản lý theo hướng dựa trên dữ liệu, khối lượng công việc và hiệu quả thực thi, thay vì phân bổ cào bằng. Những yếu tố như dân số, diện tích, đặc điểm địa bàn và tính chất nhiệm vụ của từng xã, phường phải được tính đến. Điều này đặc biệt cần thiết đối với Lai Châu, nơi điều kiện giữa khu vực trung tâm với các xã vùng sâu, vùng xa, biên giới có sự khác biệt đáng kể.

Khung năng lực của cán bộ không chỉ dừng ở trình độ chuyên môn, mà phải thể hiện khả năng thực thi công vụ, tư duy dữ liệu, ứng dụng công nghệ số, huy động nguồn lực, phối hợp liên ngành và phản ứng trước những vấn đề mới phát sinh. Tỉnh tiếp tục ưu tiên bố trí cán bộ có chuyên môn sâu vào các vị trí trực tiếp giải quyết công việc của người dân như đất đai, tài chính, tư pháp, công nghệ thông tin và tiếp công dân.

Công tác đánh giá cũng được định hướng theo bốn nhóm chỉ số: kết quả thực hiện nhiệm vụ; chất lượng phục vụ người dân, doanh nghiệp; năng lực phối hợp liên ngành; kỷ luật, kỷ cương và liêm chính công vụ. Sản phẩm đầu ra và hiệu quả giải quyết công việc trở thành căn cứ cốt lõi, thay cho nhận xét chung chung hoặc tâm lý giữ an toàn trong xếp loại.

Đi cùng với yêu cầu cao hơn là chương trình đào tạo sát thực tiễn hơn. Cán bộ cấp xã sẽ được bồi dưỡng chuyên sâu về đất đai, quy hoạch, đầu tư, tài chính, tư pháp, công nghệ thông tin, chuyển đổi số, trí tuệ nhân tạo, kinh tế số trong nông nghiệp, du lịch cộng đồng, quản trị rủi ro xã hội, truyền thông chính sách và phối hợp liên ngành. Các quy trình, biểu mẫu cũng được chuẩn hóa, gắn với việc thiết lập kênh hướng dẫn nghiệp vụ trực tuyến để cơ sở có thể tháo gỡ vướng mắc kịp thời.

Trong lộ trình này, Lai Châu đặt mục tiêu hoàn thành công nhận Trường Chính trị tỉnh đạt chuẩn mức 1 trong năm 2026, đồng thời chuẩn bị lộ trình xây dựng trường chuẩn mức 2. Việc chuyển nhiệm vụ bồi dưỡng lý luận chính trị, cập nhật kiến thức, kỹ năng, nghiệp vụ từ trung tâm chính trị xã, phường về Trường Chính trị tỉnh cũng được nghiên cứu nhằm tổ chức đào tạo thống nhất, chuyên sâu và phù hợp hơn với yêu cầu vị trí việc làm.

Tỉnh đồng thời quan tâm chính sách tiền lương, phụ cấp, nhà ở và điều kiện làm việc để cán bộ cấp xã yên tâm gắn bó với cơ sở; thực hiện chính sách thu hút, đãi ngộ và hỗ trợ đào tạo nguồn nhân lực giai đoạn 2026–2030. Tuy nhiên, hỗ trợ phải đi liền với kỷ luật: cán bộ né tránh, đùn đẩy trách nhiệm, năng lực hạn chế hoặc uy tín giảm sút sẽ được xem xét thay thế; cán bộ năng động, sáng tạo, tạo ra kết quả thực chất cần được bảo vệ và trọng dụng.

Đưa chính quyền đến gần dân bằng dữ liệu số

Chuyển đổi số được xác định là một trong những điều kiện quyết định chất lượng vận hành mô hình mới. Mục tiêu không phải số hóa để có thêm phần mềm, mà để dữ liệu được kết nối, công việc được theo dõi, trách nhiệm được lưu vết và người dân không phải nhiều lần cung cấp lại cùng một thông tin.

Lai Châu đặt mục tiêu hoàn thành phủ sóng 4G tại 100% thôn, bản trong năm 2026, từng bước triển khai 5G tại trung tâm tỉnh và trung tâm các xã. Nền tảng quản lý dữ liệu dùng chung dự kiến kết nối 41 cơ sở dữ liệu, gắn với làm sạch và chuẩn hóa dữ liệu trước ngày 29/12/2026. Bốn thủ tục hành chính của Đảng cũng được triển khai trên môi trường điện tử trước ngày 30/11/2026.

Dữ liệu phải bảo đảm “đúng, đủ, sạch, sống, thống nhất, dùng chung”. Đây không chỉ là yêu cầu kỹ thuật. Một cơ sở dữ liệu đất đai chính xác giúp giảm tranh chấp và rút ngắn thời gian xác minh; hồ sơ hộ tịch, chính sách xã hội được số hóa giúp người dân hạn chế đi lại; dữ liệu công việc được lưu vết giúp nhận diện khâu chậm và xác định trách nhiệm.

Cùng với số hóa, yêu cầu bảo đảm an toàn thông tin và an ninh mạng được đặt ra chặt chẽ. Trung tâm giám sát an ninh mạng tập trung đối với các hệ thống thông tin trọng yếu do tỉnh quản lý sẽ được nâng cấp trong năm 2026. Việc ứng dụng trí tuệ nhân tạo trong quản lý, điều hành và cung cấp dịch vụ công cũng phải gắn với khả năng tích hợp, mở rộng và bảo vệ dữ liệu.

Sắp xếp nhưng không làm gián đoạn dịch vụ thiết yếu

Một yêu cầu xuyên suốt khác là không để quá trình sắp xếp ảnh hưởng đến quyền lợi chính đáng của người dân. Hồ sơ, tài liệu phải được bàn giao, chỉnh lý và số hóa đầy đủ, nhất là dữ liệu đất đai, hộ tịch, chính sách xã hội, tài chính, khiếu nại, tố cáo và các hồ sơ dân sinh thiết yếu.

Các cơ sở nhà, đất, tài sản công dôi dư sẽ được xử lý công khai, đúng quy định; ưu tiên chuyển đổi công năng để phục vụ giáo dục, y tế, văn hóa, thể thao, an sinh xã hội và nhu cầu của cộng đồng. Phòng tiếp công dân, bộ phận một cửa, kho lưu trữ, đường truyền, máy tính, chữ ký số và phần mềm chuyên ngành tại cấp xã cũng phải được rà soát, đầu tư phù hợp với quy mô dân số, địa bàn và khối lượng công việc.

Đối với giáo dục và y tế, việc sắp xếp phải tính đến đặc thù vùng sâu, vùng xa, biên giới. Tỉnh yêu cầu củng cố năng lực trạm y tế xã, bảo đảm nhân lực, cơ sở vật chất, trang thiết bị và thuốc thiết yếu; đồng thời tổ chức lại trường học nhưng không làm giảm cơ hội tiếp cận dịch vụ của người dân.

Hiệu quả của bộ máy mới còn được giám sát từ xã hội. Ý kiến của người dân, doanh nghiệp được xác định là một nguồn dữ liệu quan trọng để đánh giá hoạt động của chính quyền. Mặt trận Tổ quốc và các tổ chức chính trị – xã hội sẽ tăng cường giám sát những lĩnh vực gắn trực tiếp với đời sống như đất đai, môi trường, đầu tư công, chính sách dân tộc, an sinh xã hội, cải cách hành chính, chuyển đổi số và đạo đức công vụ.

Kế hoạch số 115-KH/TU đã xác định rõ nhiệm vụ, cơ quan phối hợp và nhiều mốc hoàn thành ngay trong năm 2026. Nhưng giá trị cuối cùng của kế hoạch không nằm ở số đầu việc được đánh dấu hoàn thành. Điều người dân chờ đợi là một bộ máy rõ trách nhiệm hơn, cán bộ giải quyết công việc chủ động hơn, dữ liệu liên thông hơn và mỗi thủ tục được thực hiện thuận lợi hơn. Khi những thay đổi ấy hiện diện trong từng lần tiếp dân, từng hồ sơ và từng dịch vụ thiết yếu, chính quyền địa phương 2 cấp mới thực sự đi vào cuộc sống.