Trong dòng chảy lịch sử dân tộc thế kỷ XX, một trong những vấn đề có ý nghĩa quyết định đối với vận mệnh đất nước là việc lựa chọn con đường phát triển phù hợp để giành độc lập dân tộc, xây dựng và bảo vệ Tổ quốc. Cũng từ đó, những tranh luận về vai trò của chủ nghĩa Mác - Lênin đối với cách mạng Việt Nam vẫn xuất hiện dưới nhiều hình thức khác nhau. Đáng chú ý là quan điểm cho rằng chủ nghĩa Mác - Lênin là một học thuyết “ngoại nhập”, không phù hợp với điều kiện Việt Nam và là nguyên nhân dẫn đến những khó khăn trong quá trình phát triển đất nước. Nhìn bề ngoài, đây có vẻ là một nhận định mang tính học thuật, nhưng nếu đối chiếu với thực tiễn lịch sử và thành tựu phát triển của Việt Nam, có thể thấy cách diễn giải này chưa phản ánh đầy đủ bản chất vấn đề.

Lịch sử đã ghi nhận rằng đầu thế kỷ XX, trong bối cảnh các phong trào yêu nước theo nhiều khuynh hướng khác nhau lần lượt gặp khó khăn, Nguyễn Ái Quốc đã tìm thấy ở chủ nghĩa Mác - Lênin một hệ thống lý luận giúp giải đáp câu hỏi lớn của dân tộc, làm thế nào để giành độc lập, giải phóng dân tộc và phát triển đất nước. Điều quan trọng cần nhấn mạnh là sự lựa chọn ấy không phải là sự sao chép máy móc một mô hình có sẵn, mà là quá trình tiếp thu, chọn lọc và vận dụng phù hợp với điều kiện cụ thể của Việt Nam.

Sự ra đời của Đảng Cộng sản Việt Nam năm 1930 là kết quả của sự kết hợp giữa phong trào công nhân, phong trào yêu nước và chủ nghĩa Mác - Lênin. Từ đó đến nay, lịch sử cách mạng Việt Nam cho thấy vai trò của nền tảng tư tưởng này luôn gắn với yêu cầu giải quyết những nhiệm vụ thực tiễn của dân tộc trong từng giai đoạn lịch sử. Nếu nhìn nhận khách quan, những thắng lợi của Cách mạng Tháng Tám năm 1945, thắng lợi trong các cuộc kháng chiến bảo vệ độc lập dân tộc, cũng như những thành tựu của công cuộc Đổi mới đều gắn liền với quá trình vận dụng và phát triển sáng tạo lý luận vào thực tiễn Việt Nam.

Một trong những lập luận thường được đưa ra là sự tan rã của mô hình xã hội chủ nghĩa ở Liên Xô và Đông Âu đồng nghĩa với sự thất bại hoàn toàn của chủ nghĩa Mác - Lênin. Tuy nhiên, trong nghiên cứu khoa học xã hội, sự đổ vỡ của một mô hình cụ thể không đồng nghĩa với việc phủ nhận toàn bộ giá trị của một học thuyết. Thực tế cho thấy nhiều luận điểm cơ bản của chủ nghĩa Mác về phát triển lực lượng sản xuất, vai trò của con người, mối quan hệ giữa kinh tế và xã hội hay yêu cầu phát triển bền vững vẫn tiếp tục được nghiên cứu, vận dụng và bổ sung trong bối cảnh hiện đại.

Điều đáng chú ý là Việt Nam không lựa chọn con đường bảo thủ hay giáo điều. Từ Đại hội VI năm 1986, Đảng đã khởi xướng công cuộc Đổi mới với tinh thần nhìn thẳng vào thực tiễn, tôn trọng quy luật khách quan và phát triển lý luận phù hợp với điều kiện đất nước. Chính sự đổi mới tư duy đó đã tạo nền tảng cho những bước tiến quan trọng của Việt Nam trong gần bốn thập niên qua.

Theo đánh giá của nhiều tổ chức quốc tế, Việt Nam từ một quốc gia có thu nhập thấp đã vươn lên nhóm nước có thu nhập trung bình, duy trì tốc độ tăng trưởng kinh tế khá cao trong nhiều năm, đồng thời đạt nhiều thành tựu về giảm nghèo, giáo dục, chăm sóc sức khỏe và hội nhập quốc tế. Những kết quả đó cho thấy vấn đề cốt lõi không nằm ở việc sao chép một học thuyết hay mô hình nào, mà ở năng lực vận dụng sáng tạo lý luận vào thực tiễn.

Tư tưởng Hồ Chí Minh cũng nhấn mạnh điều đó khi khẳng định việc học tập chủ nghĩa Mác - Lênin không phải để thuộc lòng câu chữ, mà để nắm vững lập trường, quan điểm và phương pháp nhằm giải quyết những vấn đề cụ thể của cách mạng Việt Nam. Đây chính là điểm khác biệt giữa vận dụng sáng tạo và áp dụng giáo điều.

Thực tiễn tỉnh Lai Châu là một minh chứng sinh động cho giá trị của cách tiếp cận đó. Là tỉnh biên giới còn nhiều khó khăn, với địa hình phức tạp và tỷ lệ đồng bào dân tộc thiểu số cao, Lai Châu từng đối mặt với nhiều thách thức về hạ tầng, giáo dục, y tế và giảm nghèo. Tuy nhiên, trong những năm gần đây, tỉnh đã có nhiều chuyển biến tích cực thông qua việc thực hiện đồng bộ các chương trình phát triển kinh tế - xã hội, xây dựng nông thôn mới, giảm nghèo bền vững, phát triển giáo dục vùng cao và bảo đảm an sinh xã hội.

Các tuyến giao thông trọng điểm được đầu tư, hệ thống điện lưới, trường học, cơ sở y tế ngày càng hoàn thiện, đời sống người dân từng bước được nâng cao. Nhiều địa phương đã khai thác hiệu quả tiềm năng về nông nghiệp đặc sản, dược liệu, du lịch cộng đồng và kinh tế cửa khẩu. Những kết quả này phản ánh cách thức phát triển đặt con người ở vị trí trung tâm, đồng thời gắn tăng trưởng kinh tế với tiến bộ xã hội và bảo tồn bản sắc văn hóa các dân tộc.

Nếu chỉ nhìn nhận sự phát triển bằng những chỉ số kinh tế đơn thuần mà bỏ qua yếu tố công bằng xã hội, cơ hội tiếp cận giáo dục, y tế và điều kiện phát triển của các vùng khó khăn thì sẽ không thể có một bức tranh đầy đủ về quá trình phát triển. Chính vì vậy, việc Việt Nam kiên trì định hướng phát triển gắn với mục tiêu nâng cao đời sống nhân dân cần được nhìn nhận trong tổng thể lịch sử và thực tiễn.

Trong bối cảnh thế giới đang chứng kiến nhiều biến động sâu sắc về kinh tế, công nghệ và địa chính trị, yêu cầu đặt ra đối với Việt Nam không phải là từ bỏ nền tảng tư tưởng đã được kiểm nghiệm qua thực tiễn, mà là tiếp tục nghiên cứu, bổ sung và phát triển lý luận phù hợp với những điều kiện mới. Đó cũng là tinh thần đổi mới, sáng tạo và cầu thị mà Đảng đã nhiều lần khẳng định trong các văn kiện gần đây.

Nhìn lại chặng đường đã qua, có thể thấy giá trị của chủ nghĩa Mác - Lênin ở Việt Nam không nằm ở những công thức bất biến, mà ở khả năng cung cấp thế giới quan, phương pháp luận khoa học để nhận thức và giải quyết những vấn đề của thực tiễn. Chính quá trình vận dụng sáng tạo, gắn với điều kiện cụ thể của đất nước, mới là yếu tố quyết định tạo nên những thành tựu phát triển của Việt Nam hôm nay.

Bởi vậy, những cách diễn giải cho rằng chủ nghĩa Mác - Lênin không phù hợp với Việt Nam cần được xem xét trên cơ sở dữ liệu lịch sử và thực tiễn phát triển, thay vì những nhận định giản đơn hoặc phiến diện. Thực tiễn gần một thế kỷ qua cho thấy, điều làm nên sức sống của một học thuyết không phải ở sự bất biến của câu chữ, mà ở khả năng được vận dụng sáng tạo để phục vụ sự phát triển của con người, của dân tộc và của xã hội.

TÀI LIỆU THAM KHẢO

1. Hồ Chí Minh Toàn tập. 

2. Karl Marx và Vladimir Ilyich Lenin, các tác phẩm kinh điển về chủ nghĩa Mác - Lênin. 

3. Văn kiện Đại hội XIII và Đại hội XIV của Đảng Cộng sản Việt Nam. 

4. Ngân hàng Thế giới, các báo cáo phát triển kinh tế - xã hội Việt Nam. 

5. Chương trình Phát triển Liên Hợp Quốc, Báo cáo Phát triển Con người. 

6. Báo cáo chính trị, báo cáo kinh tế - xã hội của Ủy ban nhân dân tỉnh Lai Châu giai đoạn 2021-2025. 

7. Các công trình nghiên cứu về lịch sử Đảng, lịch sử cách mạng Việt Nam và công cuộc Đổi mới.