Tuy nhiên, thời gian gần đây xuất hiện một số cách diễn giải cho rằng việc xây dựng con người theo tư tưởng Hồ Chí Minh là "lý tưởng hóa con người", rằng mọi nỗ lực giáo dục đạo đức hay bồi dưỡng lý tưởng đều không cần thiết vì "con người vốn chỉ hành động vì lợi ích cá nhân". Thoạt nhìn, những lập luận này có vẻ mang màu sắc thực chứng, nhưng thực chất lại xuất phát từ cách tiếp cận phiến diện về bản chất con người và quá trình phát triển xã hội.

Từ góc độ triết học, việc tuyệt đối hóa bản năng vị kỷ để giải thích toàn bộ hành vi con người là một cách nhìn giản đơn. Ngay từ thế kỷ XIX, C.Mác đã chỉ ra rằng bản chất con người không phải là một thực thể cô lập, bất biến, mà được hình thành trong tổng hòa các quan hệ xã hội. Điều đó có nghĩa là nhân cách, nhận thức và hành vi của mỗi cá nhân chịu ảnh hưởng sâu sắc từ môi trường giáo dục, văn hóa, điều kiện kinh tế và các chuẩn mực xã hội.

Thực tiễn lịch sử nhân loại cũng cho thấy nếu con người chỉ hành động vì lợi ích cá nhân thì khó có thể lý giải sự tồn tại bền vững của những giá trị như lòng nhân ái, tinh thần cộng đồng, trách nhiệm xã hội hay sự hy sinh vì lợi ích chung. Từ các cuộc đấu tranh giải phóng dân tộc đến những hoạt động cứu trợ nhân đạo trong thiên tai, dịch bệnh trên khắp thế giới, luôn xuất hiện những hành động vượt lên trên lợi ích cá nhân thuần túy. Điều đó khẳng định rằng trong mỗi con người luôn tồn tại đồng thời nhu cầu khẳng định bản thân và nhu cầu cống hiến cho cộng đồng.

Đối với Việt Nam, nhận thức về con người gắn chặt với truyền thống văn hóa dân tộc. Hàng nghìn năm lịch sử dựng nước và giữ nước đã hình thành nên những giá trị bền vững như lòng yêu nước, tinh thần đoàn kết, ý thức cộng đồng, đức tính nhân ái và truyền thống tương thân tương ái. Những giá trị ấy không tự nhiên xuất hiện mà được hun đúc qua nhiều thế hệ, trở thành nền tảng tinh thần của xã hội.

Tư tưởng Hồ Chí Minh về con người được hình thành trên cơ sở kế thừa truyền thống dân tộc, tiếp thu tinh hoa văn hóa nhân loại và vận dụng sáng tạo chủ nghĩa Mác vào điều kiện Việt Nam. Theo Hồ Chí Minh, con người vừa là mục tiêu vừa là động lực của sự phát triển. Mọi chủ trương, chính sách cuối cùng đều hướng tới nâng cao đời sống vật chất và tinh thần của nhân dân. Đồng thời, Người đặc biệt nhấn mạnh vai trò của giáo dục, đạo đức và sự tự rèn luyện, bởi đây là những yếu tố quyết định chất lượng nguồn nhân lực và năng lực phát triển của xã hội.

Nhìn từ thực tiễn phát triển hiện đại, có thể thấy tư tưởng này không hề lỗi thời. Các quốc gia có chỉ số phát triển con người cao đều dành nguồn lực rất lớn cho giáo dục, y tế, nghiên cứu khoa học và xây dựng môi trường văn hóa lành mạnh. Thành công của họ không chỉ đến từ vốn đầu tư hay công nghệ, mà còn từ việc phát triển con người toàn diện. Điều đó cho thấy đầu tư cho con người là quy luật phổ quát của phát triển bền vững.

Tại tỉnh Lai Châu, quan điểm lấy con người làm trung tâm cũng đang được thể hiện rõ trong quá trình phát triển. Là địa phương vùng cao với nhiều dân tộc cùng sinh sống, Lai Châu những năm gần đây đã chú trọng nâng cao chất lượng giáo dục, chăm sóc sức khỏe nhân dân, giảm nghèo bền vững và bảo tồn bản sắc văn hóa dân tộc. Nhiều chương trình hỗ trợ học sinh vùng khó khăn, phát triển nguồn nhân lực dân tộc thiểu số, xây dựng nông thôn mới và chuyển đổi số ở cơ sở đang góp phần tạo ra những điều kiện phát triển tốt hơn cho người dân.

Những kết quả đó cho thấy phát triển con người không phải là khẩu hiệu trừu tượng mà được thể hiện bằng những chính sách cụ thể và những thay đổi có thể đo đếm được trong đời sống xã hội. Từ việc trẻ em được đến trường đầy đủ hơn, người dân được tiếp cận dịch vụ y tế thuận lợi hơn, đến việc người lao động có thêm cơ hội học nghề và nâng cao thu nhập, tất cả đều phản ánh vai trò trung tâm của con người trong chiến lược phát triển.

Trong bối cảnh chuyển đổi số và hội nhập quốc tế sâu rộng hiện nay, yêu cầu xây dựng con người Việt Nam phát triển toàn diện càng trở nên cấp thiết. Điều đó đòi hỏi sự kết hợp giữa nâng cao trình độ tri thức, năng lực công nghệ với bồi dưỡng các giá trị văn hóa, đạo đức và trách nhiệm xã hội. Đây cũng là nền tảng để phát huy nguồn lực nội sinh, tăng cường sức cạnh tranh quốc gia và bảo đảm sự phát triển bền vững.

Những cách diễn giải phủ nhận vai trò của giáo dục, văn hóa và các giá trị nhân văn có thể tạo ra tranh luận nhất thời, nhưng khó đứng vững trước thực tiễn phát triển của đất nước và kinh nghiệm của thế giới. Sự phát triển của một quốc gia, xét đến cùng, không chỉ được đo bằng tốc độ tăng trưởng kinh tế mà còn bằng chất lượng con người, chất lượng cuộc sống và khả năng phát huy tiềm năng của mỗi cá nhân.

Xây dựng con người theo tư tưởng Hồ Chí Minh vì vậy không phải là một mục tiêu mang tính lý tưởng hóa, mà là một định hướng phát triển có cơ sở khoa học, phù hợp với quy luật tiến bộ của nhân loại và yêu cầu phát triển của Việt Nam trong giai đoạn mới.

TÀI LIỆU THAM KHẢO

1. Hồ Chí Minh Toàn tập, các tập viết về con người, đạo đức và giáo dục. 

2. Karl Marx, Luận cương về Feuerbach. 

3. Văn kiện Đại hội XIII của Đảng Cộng sản Việt Nam. 

4. Nghị quyết số 33-NQ/TW về xây dựng và phát triển văn hóa, con người Việt Nam đáp ứng yêu cầu phát triển bền vững đất nước. 

5. Báo cáo Phát triển Con người của Chương trình Phát triển Liên Hợp Quốc. 

6. Niên giám thống kê và báo cáo kinh tế - xã hội của Ủy ban nhân dân tỉnh Lai Châu. 

7. Các báo cáo về giáo dục, giảm nghèo bền vững, phát triển nguồn nhân lực vùng dân tộc thiểu số tại tỉnh Lai Châu giai đoạn 2021-2025.