Đào tạo, bồi dưỡng cán bộ là nhiệm vụ quan trọng của các trường chính trị tỉnh, thành phố. Trong quá trình đổi mới nội dung và phương thức đào tạo, yêu cầu nâng cao chất lượng giảng dạy lý luận chính trị luôn đặt ra đối với đội ngũ giảng viên. Chất lượng đào tạo không chỉ phụ thuộc vào việc cung cấp đầy đủ kiến thức theo chương trình mà còn được thể hiện ở khả năng giúp học viên hình thành tư duy lý luận, năng lực phân tích, vận dụng kiến thức vào thực tiễn công tác. Đối với chương trình Trung cấp lý luận chính trị, học viên phần lớn là cán bộ, công chức, viên chức đang công tác tại các cơ quan, đơn vị, địa phương. Đây là nhóm đối tượng có kinh nghiệm thực tiễn tương đối phong phú, có khả năng liên hệ những vấn đề lý luận với thực tiễn công tác. Vì vậy, phương pháp giảng dạy nếu chỉ dừng ở truyền đạt kiến thức một chiều sẽ khó phát huy đầy đủ nguồn lực nhận thức và kinh nghiệm thực tiễn của người học.

Trong bối cảnh đó, mô hình đồng giảng mở ra một cách thức tổ chức dạy học mới. Việc có hai giảng viên cùng tham gia một buổi học không chỉ tạo điều kiện bổ sung, hỗ trợ về nội dung mà còn có thể tạo ra sự đa dạng về phương pháp, cách tiếp cận và hình thức tương tác với học viên. Tuy nhiên, hiệu quả của đồng giảng không tự động có được chỉ từ việc bố trí hai giảng viên cùng lên lớp. Nếu mỗi giảng viên chỉ lần lượt trình bày phần nội dung của mình thì mô hình về thực chất vẫn là sự ghép nối của hai hoạt động độc giảng. Ngược lại, nếu hai giảng viên cùng xác định mục tiêu, cùng chuẩn bị giáo án, phối hợp tổ chức hoạt động học tập, hỗ trợ và bổ sung cho nhau thì đồng giảng có thể tạo ra giá trị mới trong quá trình dạy học.

Từ thực tiễn bước đầu tham gia đồng giảng tại Khoa Xây dựng Đảng, Trường Chính trị tỉnh Lai Châu, có thể nhận thấy mô hình đã tạo ra những chuyển biến nhất định trong hoạt động dạy học. Học viên tham gia thảo luận khá sôi nổi, tích cực trao đổi và liên hệ với thực tiễn công tác; qua phản hồi của học viên, giờ học được đánh giá theo hướng tích cực. Tuy nhiên, quá trình triển khai cũng cho thấy một số hạn chế cần tiếp tục khắc phục, nhất là sự phối hợp giữa các giảng viên trong một số trường hợp còn chưa thực sự sâu do không cùng chuyên môn đào tạo; khả năng xử lý một số tình huống phát sinh trong giờ học của một số giảng viên còn hạn chế. Những vấn đề trên đặt ra yêu cầu cần tiếp tục nghiên cứu, tổng kết thực tiễn để tìm ra cách thức tổ chức đồng giảng phù hợp, qua đó vừa phát huy được ưu điểm của mô hình, vừa từng bước khắc phục những hạn chế phát sinh.

1. Thực tiễn bước đầu thực hiện mô hình đồng giảng tại Khoa Xây dựng Đảng

Thực hiện yêu cầu đổi mới tổ chức đào tạo Trung cấp lý luận chính trị, Khoa Xây dựng Đảng đã bước đầu triển khai mô hình đồng giảng ở các lớp do Khoa đảm nhiệm. Qua lịch giảng thực tế học phần B.1. Lịch sử Đảng Cộng sản Việt Nam, tại các lớp Trung cấp lý luận chính trị khóa 1, khoá 2 và khoá 3 năm 2026 có thể thấy việc bố trí đồng giảng được thực hiện ở nhiều lớp, với nhiều nội dung và sự kết hợp giữa các giảng viên khác nhau. Mô hình đồng giảng không chỉ được áp dụng trong một dạng lớp học mà được triển khai ở những đối tượng học viên và điều kiện tổ chức đào tạo khác nhau. Đây là cơ sở thực tiễn quan trọng để giảng viên từng bước nhận diện những ưu điểm, hạn chế và yêu cầu mới về phương pháp dạy học.

Đáng chú ý, đây là phần học có hàm lượng kiến thức lý luận và lịch sử tương đối lớn, đòi hỏi người học không chỉ ghi nhớ mà cần hiểu bản chất, nhận diện mối quan hệ giữa các sự kiện, thành tựu và bài học kinh nghiệm. Điều đó đặt ra yêu cầu phải tổ chức giờ học theo hướng tăng cường trao đổi, phân tích và liên hệ thực tiễn, thay vì chỉ truyền đạt một chiều.

Một trong những kết quả bước đầu đáng ghi nhận qua thực tiễn đồng giảng là mức độ tham gia của học viên trong giờ học có chuyển biến tích cực. Trong quá trình tổ chức các hoạt động học tập, học viên tham gia thảo luận khá sôi nổi, mạnh dạn trao đổi ý kiến, chia sẻ kinh nghiệm và liên hệ nội dung bài học với thực tiễn công tác. Đây là điểm có ý nghĩa, bởi đối tượng học viên Trung cấp lý luận chính trị có vốn kinh nghiệm thực tiễn tương đối phong phú. Nếu phương pháp giảng dạy chỉ tập trung vào truyền đạt kiến thức, nguồn kinh nghiệm này khó được khai thác đầy đủ. Ngược lại, khi giảng viên đặt câu hỏi, đưa ra tình huống hoặc yêu cầu liên hệ, học viên có điều kiện vận dụng những trải nghiệm thực tiễn của mình để tham gia vào quá trình giải quyết vấn đề.

Trong giờ đồng giảng, sự hiện diện của hai giảng viên cũng tạo điều kiện thuận lợi cho việc tổ chức hoạt động tương tác. Một giảng viên có thể trình bày, phân tích nội dung cốt lõi; giảng viên còn lại đặt câu hỏi, gợi mở vấn đề, khuyến khích học viên trao đổi hoặc bổ sung những khía cạnh thực tiễn. Khi được tổ chức hợp lý, quá trình này tạo nên sự chuyển đổi từ hình thức: Giảng viên truyền đạt, học viên tiếp nhận, sang giảng viên nêu vấn đề, học viên suy nghĩ, trao đổi; giảng viên phân tích, định hướng, học viên liên hệ, vận dụng, giảng viên khái quát, kết luận. Đây là một trong những giá trị quan trọng mà mô hình đồng giảng có thể đem lại nếu được tổ chức thực chất.

Một ưu điểm khác của đồng giảng được nhận thấy qua thực tiễn là khả năng tạo ra sự đa dạng trong cách tiếp cận nội dung. Mỗi giảng viên có nền tảng chuyên môn, kinh nghiệm thực tiễn và phong cách sư phạm khác nhau. Khi cùng tham gia một giờ học, nếu biết phối hợp, những khác biệt đó có thể trở thành nguồn lực để bổ sung cho nhau. Một nội dung có thể được tiếp cận từ góc độ lịch sử, lý luận, thực tiễn hoặc liên hệ với công tác xây dựng Đảng hiện nay. Việc giảng viên bổ sung cho nhau giúp vấn đề được phân tích nhiều chiều hơn, tạo điều kiện để học viên hiểu sâu hơn bản chất nội dung.

Qua phản hồi của học viên, những giờ đồng giảng bước đầu được đánh giá tích cực. Học viên có thêm cơ hội trao đổi, được tiếp cận nội dung dưới nhiều cách diễn giải và có điều kiện liên hệ thực tiễn công tác. Tuy nhiên, cần nhấn mạnh rằng đa dạng hóa cách tiếp cận chỉ phát huy hiệu quả khi có sự thống nhất về mục tiêu và trọng tâm. Nếu mỗi giảng viên đưa ra một cách tiếp cận riêng nhưng thiếu sự kết nối, giờ học có thể trở nên phân tán. Do đó, vấn đề đặt ra không phải là làm cho hai giảng viên “khác nhau” càng nhiều càng tốt, mà là khác nhau trong cách tiếp cận nhưng thống nhất trong mục tiêu và kết luận.

2. Một số kinh nghiệm bước đầu trong đổi mới phương pháp dạy học

- Phải thống nhất mục tiêu trước khi phân công nội dung

Kinh nghiệm đầu tiên rút ra từ thực tiễn là đồng giảng cần bắt đầu từ việc thống nhất mục tiêu bài học. Nếu bắt đầu bằng việc chia nội dung cho từng giảng viên thì rất dễ dẫn đến tư duy “phần của ai người đó chịu trách nhiệm”. Khi đó, sự phối hợp chỉ dừng lại ở mức phân công công việc. Ngược lại, khi hai giảng viên thống nhất trước câu hỏi: Sau giờ học, học viên cần hiểu gì, vận dụng được gì và hình thành nhận thức như thế nào? Việc phân công nội dung và phương pháp sẽ trở nên hợp lý hơn, là cơ sở để thiết kế một giờ học thống nhất.

- Kết hợp giữa thuyết trình, trao đổi và liên hệ thực tiễn

Đối với các môn lý luận chính trị, thuyết trình vẫn là phương pháp cần thiết để truyền đạt những nội dung có tính hệ thống. Tuy nhiên, thuyết trình cần được kết hợp với các hoạt động tương tác. Thực tiễn đồng giảng cho thấy, khi giảng viên đưa ra câu hỏi gợi mở và tạo điều kiện cho học viên trao đổi, mức độ tham gia của học viên tăng lên rõ rệt. Đặc biệt, những câu hỏi liên hệ với thực tiễn công tác thường tạo được sự quan tâm cao hơn. Học viên có thể sử dụng chính kinh nghiệm công tác của mình để trả lời, từ đó nội dung lý luận trở nên gần gũi và dễ vận dụng hơn. Vì vậy, trong giáo án đồng giảng cần thiết kế rõ tình huống thảo luận tránh tình trạng giảng viên trình bày liên tục trong toàn bộ thời gian.

- Phát huy kinh nghiệm thực tiễn của học viên nhưng phải có định hướng

Học viên Trung cấp lý luận chính trị là nguồn lực quan trọng của giờ học. Những kinh nghiệm thực tiễn của học viên có thể giúp bài giảng trở nên phong phú, sinh động hơn. Tuy nhiên, việc khai thác kinh nghiệm phải được đặt dưới sự định hướng của giảng viên. Một kinh nghiệm thực tế có thể đúng trong một hoàn cảnh nhưng chưa chắc đã mang tính phổ quát. Một cách làm ở một địa phương có thể phù hợp nhưng chưa chắc áp dụng được trong mọi điều kiện. Do đó, sau khi học viên trình bày, giảng viên cần phân tích, đối chiếu với cơ sở lý luận, chỉ ra những điểm phù hợp và chưa phù hợp, từ đó khái quát thành nhận thức chung. Đây chính là vai trò đặc thù của giảng viên lý luận chính trị: không chỉ tạo điều kiện để học viên nói, mà phải giúp học viên từ những điều đã trải nghiệm đi đến nhận thức có tính khái quát và khoa học hơn.

3. Những hạn chế và vấn đề đặt ra từ thực tiễn

- Mức độ phối hợp giữa các giảng viên chưa thực sự đồng đều

Một hạn chế bước đầu được nhận diện là sự phối hợp giữa các giảng viên trong một số giờ đồng giảng còn hạn chế, đặc biệt khi các giảng viên không cùng chuyên môn đào tạo hoặc có sự khác biệt đáng kể về lĩnh vực chuyên sâu.

Mỗi giảng viên có thế mạnh riêng. Tuy nhiên, khi cùng tham gia một bài giảng, nếu chưa có đủ thời gian trao đổi, nghiên cứu chung thì việc thống nhất cách tiếp cận, cách diễn giải và phương pháp tổ chức hoạt động học tập có thể gặp khó khăn. Điều này dẫn đến tình trạng hai giảng viên thực hiện tốt phần nội dung của mình nhưng sự kết nối giữa hai phần chưa thật sự tự nhiên. Vấn đề này cho thấy đồng giảng đặt ra yêu cầu cao hơn đối với công tác chuẩn bị. Hai giảng viên cần không chỉ hiểu phần nội dung mình phụ trách mà phải nắm được toàn bộ cấu trúc bài giảng và ý đồ tổ chức giờ học.

- Kỹ năng xử lý một số tình huống sư phạm còn hạn chế

Một vấn đề khác là khả năng xử lý tình huống phát sinh trong giờ học của một số giảng viên còn hạn chế. Trong lớp học có tính tương tác cao, câu hỏi của học viên có thể vượt ra ngoài dự kiến ban đầu; ý kiến thảo luận có thể khác nhau; một tình huống có thể dẫn đến nhiều cách giải quyết. Khi đó, giảng viên phải nhanh chóng nhận diện vấn đề, quyết định có tiếp tục trao đổi hay chuyển hướng, đồng thời bảo đảm không làm ảnh hưởng đến thời lượng và mục tiêu bài học. Đối với giảng viên chưa có nhiều kinh nghiệm xử lý các tình huống tương tác, đây là một thách thức. Đồng giảng có thể hỗ trợ giải quyết vấn đề này nếu hai giảng viên thực sự phối hợp. Khi một giảng viên gặp tình huống khó, giảng viên còn lại có thể bổ sung, gợi mở hoặc hỗ trợ đưa vấn đề trở lại trọng tâm. Tuy nhiên, để làm được điều đó, hai giảng viên phải thống nhất trước về cách phối hợp và có khả năng hiểu được ý đồ của nhau trong quá trình lên lớp.

- Khó khăn trong kiểm soát thời lượng

Khi tăng cường thảo luận, trao đổi và liên hệ thực tiễn, thời lượng giờ học dễ bị kéo dài. Học viên tham gia thảo luận sôi nổi là tín hiệu tích cực nhưng nếu giảng viên không kiểm soát tốt thì một nội dung có thể chiếm quá nhiều thời gian, ảnh hưởng đến các nội dung tiếp theo. Do đó, phát huy tính tích cực không đồng nghĩa với việc để hoạt động thảo luận kéo dài không giới hạn. Giảng viên phải xác định rõ mục tiêu của từng hoạt động và chủ động kết luận khi đã đạt yêu cầu. Đây cũng là kỹ năng cần tiếp tục được rèn luyện trong quá trình thực hiện đồng giảng.

4. Một số giải pháp nâng cao hiệu quả đồng giảng từ góc độ đổi mới phương pháp

Thứ nhất, tăng cường chuẩn bị chung trước giờ lên lớp

Hai giảng viên cần dành thời gian thống nhất toàn bộ cấu trúc giờ học: mục tiêu, nội dung trọng tâm, phương pháp, câu hỏi, tình huống, thời lượng và phương án xử lý các vấn đề có thể phát sinh. Đặc biệt đối với các giảng viên không cùng chuyên môn đào tạo, việc chuẩn bị chung càng cần được coi trọng. Không nên chỉ gửi phần nội dung cho nhau để cùng nắm, mà cần trao đổi trực tiếp về cách tổ chức giờ học.

Giáo án đồng giảng cần thể hiện rõ: Nội dung nào giảng viên thứ nhất chủ trì; Nội dung nào giảng viên thứ hai chủ trì; Hoạt động nào có sự tham gia của cả hai; Thời điểm nào chuyển vai trò; Câu hỏi nào dành cho học viên; Cách thức kết luận từng nội dung. Mục tiêu là để học viên không cảm thấy đang chuyển từ giờ giảng của người này sang giờ giảng của người kia, mà cảm nhận được đây là một giờ học thống nhất có hai giảng viên cùng tổ chức.

Thứ hai, xây dựng ngân hàng câu hỏi và tình huống phục vụ đồng giảng

Khoa cần từng bước xây dựng ngân hàng câu hỏi, tình huống thực tiễn gắn với từng bài giảng. Sau mỗi giờ đồng giảng, những câu hỏi hay, tình huống thực tế và cách xử lý hiệu quả nên được ghi nhận, bổ sung vào ngân hàng chung. Đây sẽ là nguồn tư liệu hữu ích giúp giảng viên, đặc biệt là giảng viên trẻ hoặc giảng viên ít kinh nghiệm xử lý tình huống, có thêm phương án khi tổ chức giờ học.

Thứ ba, tăng cường rèn luyện kỹ năng xử lý tình huống sư phạm

Đây là giải pháp cần được quan tâm. Sinh hoạt chuyên môn không nên chỉ dừng ở trao đổi về nội dung mà cần tổ chức các hoạt động như: giả định tình huống học viên đặt câu hỏi khó; xử lý ý kiến trái chiều; xử lý tình huống học viên thảo luận lan man; xử lý tình huống học viên không tham gia; xử lý trường hợp vượt thời lượng; thực hành chuyển tiếp giữa hai giảng viên. Thông qua thực hành, giảng viên có thể hình thành phản xạ sư phạm tốt hơn.

Thứ tư, thực hiện rút kinh nghiệm ngay sau mỗi giờ đồng giảng

Sau mỗi giờ học, hai giảng viên cần dành thời gian trao đổi về ba nhóm vấn đề: Một là, nội dung có trùng lặp, bỏ sót trọng tâm không? Hai là, phương pháp: Học viên có tham gia tích cực, câu hỏi có phù hợp, hiệu quả không? Ba là, phối hợp: Chuyển tiếp giữa hai giảng viên có tự nhiên, việc bổ sung, hỗ trợ có kịp thời, có tình huống nào cần rút kinh nghiệm không? Rút kinh nghiệm phải hướng tới hoàn thiện giờ dạy, không mang tính phê bình cá nhân.

Thứ năm, phát huy vai trò của sinh hoạt chuyên môn trong hoàn thiện mô hình

Sinh hoạt chuyên môn cần trở thành nơi tổng hợp những kinh nghiệm thực tế từ các giờ đồng giảng. Có thể định kỳ lựa chọn một giờ đồng giảng để cả Khoa cùng phân tích, tập trung vào câu hỏi: Điều gì làm cho giờ học hiệu quả? Điều gì chưa hiệu quả? Vì sao? Nếu tổ chức lại thì cần thay đổi điều gì? Cách sinh hoạt này sẽ giúp chuyển kinh nghiệm cá nhân thành kinh nghiệm tập thể. Mô hình đồng giảng đang tạo ra những yêu cầu mới đối với hoạt động giảng dạy Trung cấp lý luận chính trị. Qua thực tiễn bước đầu tại Khoa Xây dựng Đảng, có thể nhận thấy đây không đơn thuần là sự thay đổi về số lượng giảng viên tham gia giờ học mà là cơ hội để đổi mới cách thức tổ chức hoạt động dạy và học. 

Kết quả bước đầu cho thấy, khi có sự chuẩn bị và phối hợp phù hợp, giờ đồng giảng tạo điều kiện để học viên tham gia thảo luận sôi nổi, chia sẻ kinh nghiệm thực tiễn và chủ động hơn trong tiếp nhận kiến thức. Phản hồi tích cực của học viên cũng cho thấy phương thức tổ chức mới bước đầu tạo được sự quan tâm và hứng thú đối với người học. Tuy nhiên, cần nhìn nhận khách quan rằng mô hình vẫn đang trong quá trình hoàn thiện. Sự phối hợp giữa các giảng viên có lúc còn hạn chế, nhất là khi không cùng chuyên môn đào tạo; kỹ năng xử lý một số tình huống sư phạm của một số giảng viên chưa thật sự linh hoạt; việc kiểm soát thời lượng và duy trì sự thống nhất của giờ học vẫn là những vấn đề cần tiếp tục rút kinh nghiệm.

Từ thực tiễn bước đầu có thể khẳng định: đồng giảng chỉ thực sự phát huy hiệu quả khi hai giảng viên không chỉ cùng đứng lớp mà còn cùng chuẩn bị, cùng thiết kế hoạt động học tập, cùng tương tác với học viên và cùng chịu trách nhiệm về kết quả của giờ học./.

* Tài liệu tham khảo

1. Học viện Chính trị quốc gia Hồ Chí Minh, Quyết định số 988-QĐ/HVCTQG ngày 20/3/2026 của Giám đốc Học viện Chính trị quốc gia Hồ Chí Minh về ban hành bộ quy chế về công tác trường chính trị.