Trong bối cảnh cả hệ thống chính trị đang bước vào giai đoạn đổi mới mạnh mẽ về tổ chức bộ máy, phân cấp, phân quyền và chuyển đổi số, yêu cầu đặt ra đối với công tác kiểm tra, giám sát không còn dừng ở việc “phát hiện sai phạm”, mà phải chủ động nhận diện nguy cơ, ngăn chặn vi phạm từ sớm, từ xa. Đó cũng là tinh thần xuyên suốt của Nghị quyết số 11-NQ/TU của Ban Chấp hành Đảng bộ tỉnh Lai Châu. 

Nhìn lại nhiệm kỳ 2020-2025, công tác kiểm tra, giám sát của tỉnh đã đạt nhiều kết quả quan trọng. Tinh thần “không có vùng cấm, không có ngoại lệ” được thực hiện nghiêm túc; nhiều vụ việc vi phạm được xử lý kịp thời, góp phần giữ vững kỷ luật, kỷ cương trong Đảng và củng cố niềm tin của cán bộ, đảng viên, Nhân dân các dân tộc. 

Nhưng Tỉnh ủy cũng thẳng thắn chỉ rõ những tồn tại đáng lo ngại, có nơi kiểm tra còn hình thức; giám sát chưa đi vào lĩnh vực nhạy cảm, dễ phát sinh tiêu cực; việc tự kiểm tra, tự phát hiện sai phạm ở cơ sở còn yếu; một bộ phận cán bộ kiểm tra chưa đáp ứng yêu cầu nhiệm vụ mới; chuyển đổi số trong ngành kiểm tra còn chậm và thiếu đồng bộ. Đó chính là lý do Lai Châu xác định phải đổi mới mạnh mẽ công tác kiểm tra, giám sát theo hướng chủ động hơn, thực chất hơn và hiện đại hơn.

Điểm đáng chú ý nhất của nghị quyết lần này là sự thay đổi tư duy. Nếu trước đây kiểm tra thường gắn với xử lý sai phạm sau khi đã xảy ra, thì nay trọng tâm được chuyển sang “phòng ngừa, cảnh báo từ sớm, từ xa, ngay từ cơ sở”. Đây không chỉ là thay đổi về kỹ thuật nghiệp vụ, mà là thay đổi về cách tiếp cận. Bởi một tổ chức mạnh không phải là nơi “xử lý nhiều sai phạm”, mà là nơi ngăn được sai phạm ngay từ đầu.

Tinh thần “ở đâu có tổ chức đảng, đảng viên thì ở đó phải được kiểm tra, giám sát, không để khoảng trống, vùng tối” được nhấn mạnh rất rõ trong nghị quyết. Điều đó đồng nghĩa với việc những lĩnh vực nhạy cảm như quản lý đất đai, đầu tư công, tài chính, tài sản công, kê khai tài sản, thực thi công vụ, cải cách hành chính hay phòng chống tham nhũng, lãng phí sẽ được giám sát chặt chẽ hơn.

Đặc biệt, nghị quyết yêu cầu tăng cường kiểm tra trách nhiệm người đứng đầu về năng lực lãnh đạo, đạo đức, lối sống, trách nhiệm giải trình và tính tiên phong, gương mẫu trong thực thi công vụ. Thông điệp ở đây rất rõ ràng, càng giữ vị trí quan trọng càng phải chịu sự giám sát nghiêm khắc hơn.

Không chỉ dừng ở kiểm tra truyền thống, Lai Châu còn đặt mục tiêu chuyển mạnh sang “giám sát trên dữ liệu, kiểm tra trên dữ liệu”. Đây là bước chuyển rất đáng chú ý trong bối cảnh chuyển đổi số đang diễn ra mạnh mẽ. Theo nghị quyết, 100% hồ sơ, tài liệu nghiệp vụ kiểm tra, giám sát sẽ được số hóa và cập nhật trên phần mềm; tăng cường kết nối, liên thông dữ liệu giữa các ngành để phục vụ công tác kiểm tra, giám sát, nhất là trong kiểm soát tài sản, thu nhập và thực thi công vụ của cán bộ, đảng viên. Điều này không chỉ giúp nâng cao hiệu quả giám sát, mà còn hạn chế tình trạng né tránh trách nhiệm, che giấu thông tin hoặc xử lý chậm trễ.

Một điểm rất đáng chú ý khác là nghị quyết nhấn mạnh vai trò giám sát của Nhân dân, Mặt trận Tổ quốc, báo chí và các tổ chức chính trị - xã hội. Điều đó cho thấy công tác kiểm tra, giám sát không còn là việc riêng của cơ quan kiểm tra, mà là trách nhiệm của cả hệ thống chính trị và toàn xã hội. Khi người dân được tạo điều kiện tham gia giám sát, khi thông tin được công khai, minh bạch hơn, thì những biểu hiện tiêu cực, lợi ích nhóm hay suy thoái đạo đức sẽ khó có “đất sống”.

Nghị quyết cũng đặt ra những mục tiêu cụ thể, rất rõ ràng và có thể đo đếm. Đến năm 2030, 100% tổ chức đảng cấp dưới trực tiếp được kiểm tra, giám sát chuyên đề; trên 60% cấp ủy viên các cấp và trên 50% đảng viên được kiểm tra, giám sát chuyên đề; 100% đơn thư khiếu nại, tố cáo được giải quyết đúng quy định; 100% cán bộ kiểm tra chuyên trách được đào tạo, bồi dưỡng nghiệp vụ. Đó không phải là những con số hình thức, mà phản ánh quyết tâm xây dựng một cơ chế kiểm tra, giám sát thực chất, chủ động và đồng bộ hơn từ tỉnh đến cơ sở.

Đặc biệt, nghị quyết dành sự quan tâm lớn cho xây dựng đội ngũ cán bộ kiểm tra. Hình ảnh người cán bộ kiểm tra “trong sáng như gương, sắc bén như gươm” được nhấn mạnh như một chuẩn mực mới về bản lĩnh, đạo đức và năng lực. Trong bối cảnh nhiều vấn đề ngày càng phức tạp, liên quan đến công nghệ, dữ liệu và các lĩnh vực chuyên sâu, cán bộ kiểm tra không chỉ cần bản lĩnh chính trị, mà còn phải am hiểu pháp luật, công nghệ và kỹ năng phân tích dữ liệu.

Sâu xa hơn, nghị quyết lần này cho thấy quyết tâm của Lai Châu trong xây dựng Đảng bộ thật sự trong sạch, vững mạnh, hoạt động hiệu lực, hiệu quả. Bởi muốn phát triển nhanh và bền vững, trước hết phải giữ vững kỷ cương, kỷ luật và sự đoàn kết trong nội bộ.

Kiểm tra, giám sát không nhằm “làm khó” cán bộ, mà để bảo vệ cán bộ, bảo vệ tổ chức và giữ niềm tin của Nhân dân. Khi công tác kiểm tra được thực hiện nghiêm túc, minh bạch và công bằng, đó cũng là lúc những “vùng tối” bị thu hẹp, những biểu hiện lệch chuẩn được ngăn chặn từ sớm, và động lực phát triển được củng cố bền vững hơn.

Trong hành trình phát triển mới của Lai Châu, siết chặt kỷ cương không phải để “ghìm lại”, mà để mọi chủ trương, quyết sách được thực hiện đúng hướng, đúng trách nhiệm và đúng lợi ích của Nhân dân.