Ảnh: Minh họa do trí tuệ nhân tạo (AI) tạo.

Trong suốt chiều dài lịch sử đấu tranh dựng nước và giữ nước, hàng triệu người con ưu tú của dân tộc đã anh dũng chiến đấu, hy sinh vì độc lập, tự do của Tổ quốc và hạnh phúc của Nhân dân. Sự hy sinh đó không chỉ làm nên những thắng lợi vĩ đại của cách mạng Việt Nam mà còn đặt nền tảng cho hòa bình, thống nhất và phát triển của đất nước hôm nay. Vì vậy, tri ân các anh hùng liệt sĩ không chỉ là sự tiếp nối truyền thống "Uống nước nhớ nguồn", "Đền ơn đáp nghĩa", mà còn là trách nhiệm chính trị, pháp lý và đạo lý của Đảng, Nhà nước và toàn xã hội. Bản chất nhân văn của chế độ xã hội chủ nghĩa Việt Nam được thể hiện ở mục tiêu nhất quán là lấy con người làm trung tâm của sự phát triển, tôn trọng, chăm lo và bảo vệ con người trong suốt vòng đời, kể cả đối với những người đã hy sinh vì Tổ quốc. Chủ tịch Hồ Chí Minh từng khẳng định: "Máu đào của các liệt sĩ đã làm cho lá cờ cách mạng thêm đỏ chói. Sự hy sinh anh dũng của các liệt sĩ đã chuẩn bị cho đất nước ta nở hoa độc lập, kết quả tự do." (1) Tư tưởng đó đã trở thành nền tảng cho chủ trương, chính sách nhất quán của Đảng và Nhà nước đối với người có công với cách mạng.

Trong bối cảnh cả nước triển khai Chiến dịch "500 ngày đêm" tìm kiếm, quy tập và xác định danh tính hài cốt liệt sĩ còn thiếu thông tin, công tác tri ân tiếp tục được nâng lên tầm cao mới. Việc ứng dụng khoa học, công nghệ, chuyển đổi số và huy động sức mạnh của cả hệ thống chính trị nhằm xác định danh tính liệt sĩ không chỉ đáp ứng nguyện vọng của thân nhân các gia đình liệt sĩ mà còn góp phần hàn gắn vết thương chiến tranh, bảo đảm công bằng lịch sử và khẳng định bản chất nhân văn của chế độ xã hội chủ nghĩa Việt Nam. Tuy nhiên, vẫn còn những cách nhìn phiến diện cho rằng việc tiếp tục tìm kiếm, quy tập hài cốt liệt sĩ sau nhiều thập kỷ chỉ mang ý nghĩa biểu tượng hoặc là hoạt động xã hội đơn thuần. Thực tế cho thấy, mỗi hài cốt được tìm thấy, mỗi danh tính được xác định không chỉ trả lại tên tuổi cho một người đã hy sinh mà còn góp phần gìn giữ ký ức lịch sử, bồi đắp truyền thống yêu nước, củng cố niềm tin của Nhân dân đối với Đảng và tăng cường khối đại đoàn kết toàn dân tộc.

Nhân kỷ niệm 79 năm Ngày Thương binh - Liệt sĩ (27/7/1947 - 27/7/2026), bài viết góp phần khẳng định rằng tri ân các anh hùng liệt sĩ không chỉ là đạo lý truyền thống của dân tộc mà còn là biểu hiện sinh động của bản chất nhân văn trong chế độ xã hội chủ nghĩa Việt Nam. Luận điểm này được luận giải trên cơ sở quan điểm của Đảng, tư tưởng Hồ Chí Minh và thực tiễn triển khai Chiến dịch "500 ngày đêm" cùng những kết quả đạt được tại tỉnh Lai Châu.

1. Giá trị nhân văn của chế độ xã hội chủ nghĩa Việt Nam trong công tác tri ân các anh hùng liệt sĩ

Bản chất nhân văn của chế độ xã hội chủ nghĩa Việt Nam được thể hiện nhất quán ở quan điểm lấy con người làm trung tâm, vừa là mục tiêu, vừa là động lực của sự phát triển. Giá trị đó không chỉ được khẳng định qua các chính sách phát triển kinh tế, bảo đảm an sinh xã hội hay nâng cao chất lượng cuộc sống của Nhân dân, mà còn được thể hiện sâu sắc ở trách nhiệm chính trị và đạo lý đối với những người đã cống hiến, hy sinh vì độc lập, tự do của Tổ quốc. Vì vậy, tri ân các anh hùng liệt sĩ không chỉ là sự tiếp nối truyền thống "Uống nước nhớ nguồn", "Đền ơn đáp nghĩa" của dân tộc mà còn là minh chứng sinh động cho bản chất tốt đẹp của chế độ xã hội chủ nghĩa Việt Nam.

Quan điểm đó được hình thành từ tư tưởng Hồ Chí Minh và được Đảng Cộng sản Việt Nam kiên định, phát triển trong suốt quá trình lãnh đạo cách mạng. Chủ tịch Hồ Chí Minh khẳng định sự hy sinh của các thương binh, liệt sĩ đã làm nên độc lập, tự do của dân tộc; do đó, chăm lo người có công với cách mạng là trách nhiệm của toàn Đảng, toàn dân và toàn quân. Kế thừa tư tưởng của Người, Đảng ta luôn xác định công tác "Đền ơn đáp nghĩa", chăm sóc người có công là nhiệm vụ chính trị thường xuyên, thể hiện đạo lý dân tộc, trách nhiệm của Nhà nước và tính ưu việt của chế độ xã hội chủ nghĩa.

Trong giai đoạn hiện nay, giá trị nhân văn ấy tiếp tục được phát triển cả về nhận thức và phương thức thực hiện. Nếu trước đây, công tác tri ân chủ yếu được thể hiện thông qua các chính sách ưu đãi, xây dựng và tu bổ nghĩa trang, công trình ghi công liệt sĩ, thì ngày nay còn được hiện thực hóa bằng việc ứng dụng mạnh mẽ khoa học, công nghệ và chuyển đổi số trong tìm kiếm, quy tập, xác định danh tính hài cốt liệt sĩ còn thiếu thông tin. Việc trả lại tên tuổi cho những người đã hy sinh không chỉ đáp ứng nguyện vọng của thân nhân các gia đình liệt sĩ mà còn góp phần bảo đảm công bằng lịch sử, gìn giữ ký ức dân tộc và khẳng định sâu sắc hơn bản chất nhân văn của chế độ xã hội chủ nghĩa Việt Nam.

2. Chiến dịch "500 ngày đêm" - Hiện thực hóa giá trị nhân văn của chế độ xã hội chủ nghĩa Việt Nam trong giai đoạn mới

Giá trị nhân văn của một chế độ không chỉ được thể hiện qua hệ thống chính sách mà còn được kiểm chứng bằng cách ứng xử với lịch sử và những người đã hy sinh vì Tổ quốc. Đối với Việt Nam, việc tiếp tục tìm kiếm, quy tập và xác định danh tính hài cốt liệt sĩ sau hơn nửa thế kỷ chiến tranh là minh chứng sinh động cho sự thống nhất giữa bản chất nhân văn của chế độ xã hội chủ nghĩa với truyền thống "Uống nước nhớ nguồn" của dân tộc. Đây không chỉ là chính sách đối với người có công mà còn khẳng định nguyên tắc nhất quán của Đảng và Nhà nước: không để sự hy sinh nào vì Tổ quốc bị lãng quên, không để người có công nào bị bỏ lại phía sau trong ký ức dân tộc.

Trên tinh thần đó, Chiến dịch "500 ngày đêm" tìm kiếm, quy tập và xác định danh tính hài cốt liệt sĩ còn thiếu thông tin được triển khai với quy mô toàn quốc, huy động sự tham gia của các bộ, ngành, địa phương, lực lượng vũ trang, cơ quan khoa học và toàn xã hội. Điểm mới của chiến dịch không chỉ là quy tập hài cốt mà hướng tới mục tiêu cao hơn là xác định danh tính, trả lại tên tuổi cho các anh hùng liệt sĩ. Đây là bước phát triển cả về nhận thức và hành động trong công tác tri ân, bởi sự tri ân chỉ thực sự trọn vẹn khi những người đã hy sinh được trở về với tên tuổi, quê hương và gia đình của mình. Chiến dịch cũng phản ánh bước chuyển quan trọng trong phương thức hiện thực hóa các giá trị nhân văn của chế độ. Nếu trước đây việc tìm kiếm chủ yếu dựa vào hồ sơ lưu trữ, nhân chứng và khảo sát thực địa thì hiện nay đã được hỗ trợ bởi công nghệ ADN, cơ sở dữ liệu số, bản đồ thông tin, số hóa hồ sơ liệt sĩ và các thành tựu của chuyển đổi số. Sự kết hợp giữa truyền thống nhân văn với khoa học, công nghệ cho thấy tư duy quản trị ngày càng hiện đại, trong đó thành tựu khoa học không chỉ phục vụ phát triển kinh tế mà còn góp phần hàn gắn vết thương chiến tranh, bảo đảm công bằng lịch sử và hiện thực hóa khát vọng đoàn tụ của hàng vạn gia đình liệt sĩ.

Những kết quả bước đầu đã khẳng định tính đúng đắn của chủ trương này. Sau hơn bốn tháng triển khai, cả nước đã quy tập được 1.425 hài cốt liệt sĩ; thu thập 93.464 mẫu sinh phẩm thân nhân liệt sĩ phục vụ giám định ADN; lấy mẫu tại 46.116 phần mộ chưa xác định danh tính, đồng thời huy động hàng nghìn cán bộ, chiến sĩ và lực lượng chuyên môn tham gia tìm kiếm, khảo sát, rà phá bom mìn và xây dựng cơ sở dữ liệu phục vụ xác định danh tính liệt sĩ (2). Những con số đó không chỉ phản ánh quy mô của một chiến dịch cấp quốc gia mà còn thể hiện quyết tâm chính trị, sự đầu tư nguồn lực và trách nhiệm của Đảng, Nhà nước đối với những người đã cống hiến, hy sinh vì độc lập, tự do của Tổ quốc.

Giá trị lớn nhất của Chiến dịch "500 ngày đêm" không chỉ nằm ở số lượng hài cốt được quy tập hay mẫu ADN được thu thập, mà ở ý nghĩa lịch sử và nhân văn sâu sắc. Mỗi liệt sĩ được xác định danh tính là một phần sự thật lịch sử được phục hồi; mỗi hài cốt được trở về với gia đình là thêm một hành trình chờ đợi được khép lại. Qua đó, chiến dịch góp phần gìn giữ ký ức dân tộc, củng cố niềm tin của Nhân dân đối với Đảng, Nhà nước và bồi đắp nền tảng tinh thần của xã hội.

Từ góc độ lý luận, Chiến dịch "500 ngày đêm" cho thấy bản chất nhân văn của chế độ xã hội chủ nghĩa Việt Nam không chỉ được thể hiện ở việc chăm lo cuộc sống của các thế hệ hôm nay mà còn ở trách nhiệm đối với những người đã hy sinh vì Tổ quốc và đối với lịch sử dân tộc. Chính sự kết hợp giữa truyền thống "Đền ơn đáp nghĩa", quyết tâm chính trị và thành tựu khoa học - công nghệ đã tạo nên giá trị đặc biệt của chiến dịch, đồng thời mở ra phương thức mới để tiếp tục nâng cao hiệu quả công tác tri ân các anh hùng liệt sĩ trong thời kỳ phát triển mới.

3. Từ chủ trương của Đảng đến thực tiễn ở Lai Châu: Hiện thực hóa giá trị nhân văn bằng những hành động cụ thể

Giá trị của một chủ trương không chỉ được khẳng định ở tính đúng đắn về mặt quan điểm mà còn ở hiệu quả tổ chức thực hiện. Đối với công tác tri ân các anh hùng liệt sĩ, bản chất nhân văn của chế độ xã hội chủ nghĩa Việt Nam được thể hiện rõ qua sự thống nhất giữa chủ trương của Đảng, chính sách của Nhà nước với trách nhiệm của cấp ủy, chính quyền và cả hệ thống chính trị trong quá trình triển khai. Thực tiễn thực hiện Chiến dịch "500 ngày đêm" tại tỉnh Lai Châu là minh chứng sinh động cho sự thống nhất giữa chủ trương và hành động, đưa đạo lý "Uống nước nhớ nguồn" trở thành những việc làm thiết thực.

Là tỉnh biên giới có nhiều địa bàn từng diễn ra chiến sự ác liệt, địa hình chia cắt, điều kiện tự nhiên phức tạp và nhiều lần điều chỉnh địa giới hành chính, Lai Châu vẫn còn nhiều liệt sĩ chưa được tìm thấy hoặc chưa xác định được danh tính. Trước yêu cầu đó, tỉnh đã huy động sự vào cuộc của cả hệ thống chính trị; tăng cường phối hợp giữa lực lượng quân sự, công an, ngành lao động - thương binh và xã hội, chính quyền cơ sở cùng các tổ chức đoàn thể trong rà soát hồ sơ, thu thập thông tin, lấy mẫu sinh phẩm thân nhân liệt sĩ, số hóa dữ liệu và xác minh các nguồn tin phục vụ tìm kiếm, quy tập, xác định danh tính hài cốt liệt sĩ. Điểm nổi bật trong cách làm của Lai Châu là phát huy sức mạnh tổng hợp của cộng đồng. Việc huy động cựu chiến binh, nhân chứng lịch sử và Nhân dân tham gia cung cấp thông tin; kết hợp đối chiếu hồ sơ lưu trữ với tư liệu lịch sử và khảo sát thực địa đã góp phần nâng cao hiệu quả tìm kiếm. Cách tiếp cận này khẳng định công tác tri ân không chỉ là nhiệm vụ của các cơ quan chức năng mà là trách nhiệm chung của cả hệ thống chính trị và toàn xã hội.

Những kết quả bước đầu phản ánh rõ tinh thần đó. Theo số liệu của các cơ quan chức năng tỉnh Lai Châu, toàn tỉnh hiện có 09 nghĩa trang liệt sĩ với 1.343 phần mộ, trong đó còn 205 phần mộ chưa xác định được danh tính; 72 liệt sĩ chưa tìm thấy hài cốt, đồng thời đã phát hiện thêm 44 hài cốt liệt sĩ cần tiếp tục xác minh, quy tập và xác định danh tính (3). Những con số này không chỉ cho thấy khối lượng công việc còn rất lớn mà còn khẳng định quyết tâm chính trị và trách nhiệm của địa phương trong thực hiện chủ trương của Đảng về công tác tri ân người có công với cách mạng.

Thực tiễn ở Lai Châu cho thấy giá trị nhân văn của chế độ xã hội chủ nghĩa không được đo bằng những tuyên ngôn mà được khẳng định qua những việc làm cụ thể vì con người. Mỗi hồ sơ được rà soát, mỗi mẫu sinh phẩm được thu thập, mỗi nguồn tin được kiểm chứng và mỗi hài cốt được quy tập đều góp phần hiện thực hóa đạo lý "Uống nước nhớ nguồn", bảo đảm công bằng lịch sử và bồi đắp niềm tin của Nhân dân đối với Đảng, Nhà nước. Chính những việc làm bền bỉ, trách nhiệm ấy đã làm cho truyền thống cách mạng tiếp tục được gìn giữ, lan tỏa và trở thành nguồn sức mạnh tinh thần trong sự nghiệp xây dựng và bảo vệ Tổ quốc.

4. Tiếp tục phát huy giá trị nhân văn của chế độ trong công tác tri ân các anh hùng liệt sĩ thời kỳ mới

Sau gần tám thập kỷ kể từ khi Ngày Thương binh - Liệt sĩ được xác lập, công tác tri ân người có công với cách mạng không ngừng được hoàn thiện cả về nhận thức, thể chế và phương thức thực hiện. Trong bối cảnh đất nước đẩy mạnh chuyển đổi số, hội nhập quốc tế và xây dựng Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa Việt Nam, công tác này cần tiếp tục được đổi mới nhằm phát huy sâu sắc hơn giá trị nhân văn của chế độ, đáp ứng yêu cầu phát triển trong giai đoạn mới.

Trước hết, cần tiếp tục quán triệt sâu sắc quan điểm của Đảng về chăm lo người có công và tri ân các anh hùng liệt sĩ là nhiệm vụ chính trị thường xuyên của cả hệ thống chính trị. Cùng với việc hoàn thiện chính sách ưu đãi người có công, cần nâng cao hiệu quả tổ chức thực hiện, bảo đảm chăm lo ngày càng tốt hơn đời sống vật chất, tinh thần của người có công và thân nhân liệt sĩ.

Đồng thời, tiếp tục đẩy mạnh ứng dụng khoa học, công nghệ và chuyển đổi số trong tìm kiếm, quy tập, xác định danh tính hài cốt liệt sĩ. Thực tiễn Chiến dịch "500 ngày đêm" cho thấy việc ứng dụng công nghệ ADN, cơ sở dữ liệu số và các thành tựu khoa học hiện đại đã tạo bước đột phá trong xác định danh tính liệt sĩ, góp phần rút ngắn hành trình tìm kiếm, đoàn tụ của các gia đình và hiện thực hóa ngày càng đầy đủ hơn giá trị nhân văn của chế độ.

Bên cạnh đó, cần phát huy sức mạnh đại đoàn kết toàn dân tộc trong công tác tri ân. Sự tham gia của cựu chiến binh, nhân chứng lịch sử, thân nhân liệt sĩ, các tổ chức chính trị - xã hội và Nhân dân không chỉ bổ sung nhiều nguồn tư liệu quý mà còn khẳng định tri ân là trách nhiệm chung của toàn xã hội đối với những người đã cống hiến, hy sinh vì độc lập, tự do của Tổ quốc. Trong bối cảnh các thế lực thù địch tiếp tục xuyên tạc lịch sử, phủ nhận sự hy sinh của các anh hùng liệt sĩ và chống phá nền tảng tư tưởng của Đảng, mỗi hoạt động tìm kiếm, quy tập và xác định danh tính hài cốt liệt sĩ càng có ý nghĩa thiết thực trong bảo vệ sự thật lịch sử, bồi đắp lòng yêu nước, củng cố niềm tin của Nhân dân và tăng cường khối đại đoàn kết toàn dân tộc.

Đối với Trường Chính trị tỉnh Lai Châu, đội ngũ giảng viên cần tiếp tục phát huy vai trò là lực lượng trực tiếp lan tỏa những giá trị nhân văn của chế độ thông qua giảng dạy, nghiên cứu khoa học và tổng kết thực tiễn. Mỗi bài giảng cần gắn lý luận với thực tiễn, khai thác hiệu quả các giá trị lịch sử cách mạng của đất nước, của tỉnh Lai Châu và kết quả triển khai Chiến dịch "500 ngày đêm" để bồi dưỡng lý tưởng cách mạng, lòng yêu nước, ý thức trách nhiệm và bản lĩnh chính trị cho đội ngũ cán bộ, đảng viên. Đồng thời, thông qua các công trình nghiên cứu và bài viết chính luận, đội ngũ giảng viên tiếp tục góp phần bảo vệ nền tảng tư tưởng của Đảng, đấu tranh phản bác các quan điểm sai trái, thù địch, lan tỏa đạo lý "Uống nước nhớ nguồn" và những giá trị nhân văn tốt đẹp của chế độ xã hội chủ nghĩa Việt Nam.

Kỷ niệm 79 năm Ngày Thương binh - Liệt sĩ (27/7/1947 - 27/7/2026) không chỉ là dịp tưởng nhớ và tri ân những người đã cống hiến, hy sinh vì độc lập, tự do của Tổ quốc, mà còn khẳng định sâu sắc bản chất nhân văn của chế độ xã hội chủ nghĩa Việt Nam. Thực tiễn triển khai Chiến dịch "500 ngày đêm" tìm kiếm, quy tập và xác định danh tính hài cốt liệt sĩ còn thiếu thông tin cho thấy sự tri ân của Đảng, Nhà nước và Nhân dân được hiện thực hóa bằng những chủ trương đúng đắn, chính sách nhất quán và những hành động thiết thực nhằm trả lại tên tuổi, danh dự cho các anh hùng liệt sĩ, đáp ứng nguyện vọng chính đáng của thân nhân và góp phần hàn gắn những mất mát do chiến tranh để lại.

Từ góc độ lý luận, công tác tri ân các anh hùng liệt sĩ là minh chứng sinh động cho bản chất nhân văn của chế độ xã hội chủ nghĩa Việt Nam - một chế độ luôn trân trọng những cống hiến, hy sinh vì Tổ quốc và đặt con người ở vị trí trung tâm của sự phát triển. Trong giai đoạn mới, tiếp tục phát huy truyền thống "Uống nước nhớ nguồn", đẩy mạnh ứng dụng khoa học, công nghệ trong tìm kiếm, quy tập và xác định danh tính liệt sĩ, đồng thời nâng cao chất lượng giáo dục truyền thống cách mạng, nhất là thông qua hoạt động đào tạo, bồi dưỡng và nghiên cứu khoa học của các trường chính trị, sẽ góp phần gìn giữ ký ức lịch sử, bảo vệ nền tảng tư tưởng của Đảng, củng cố niềm tin của Nhân dân, tăng cường khối đại đoàn kết toàn dân tộc và khơi dậy khát vọng xây dựng đất nước Việt Nam phồn vinh, hạnh phúc, vững bước tiến vào kỷ nguyên phát triển mới.

* Tài liệu trích dẫn: 

(1) Hồ Chí Minh: Toàn tập, Nxb Chính trị quốc gia Sự thật, Hà Nội, 2011, tập 12, tr. 401.

(2)https://baochinhphu.vn/chien-dich-500-ngay-dem-hon-1400-hai-cot-liet-si-duoc-tim-kiem-quy-tap-them-co-hoi-tim-lai-ten-liet- si102260720135943522.htm.

(3)https://nhandan.vn/phat-hien-va-quy-tap-bon-mo-liet-si-tap-the-tai-lai-chau-post976203.html.

* Tài liệu tham khảo:

1. Ban Chỉ đạo Quốc gia về tìm kiếm, quy tập và xác định danh tính hài cốt liệt sĩ (2025), Quyết định số 27/QĐ-BCĐQG, 22/3/2026 Ban hành Kế hoạch tổ chức phát động "Chiến dịch 500 ngày đêm đẩy mạnh thực hiện tìm kiếm, quy tập và xác định danh tính hài cốt liệt sĩ"; hướng tới kỷ niệm 80 năm Ngày Thương binh - Liệt sĩ (27/7/1947 - 27/7/2027)

2. Hồ Chí Minh (2011), Toàn tập, Nxb Chính trị quốc gia Sự thật, Hà Nội, tập 5. 

3. Đảng Cộng sản Việt Nam (2026), Văn kiện Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ XIV, Nxb Chính trị quốc gia Sự thật, Hà Nội.