.............Trong quá trình phát triển nền kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa ở Việt Nam, việc xác định đúng vị trí, vai trò của các thành phần kinh tế luôn là vấn đề có ý nghĩa chiến lược. Trên cơ sở nhận thức đó, Đảng ta nhất quán khẳng định kinh tế nhà nước giữ vai trò chủ đạo trong nền kinh tế, là công cụ quan trọng để Nhà nước định hướng, điều tiết và bảo đảm ổn định, phát triển bền vững của nền kinh tế quốc dân. Tiếp tục cụ thể hóa chủ trương này trong giai đoạn phát triển mới, Bộ Chính trị đã ban hành Nghị quyết số 79-NQ/TW, ngày 6/1/2026 về phát triển kinh tế nhà nước, trong đó đề ra nhiều định hướng quan trọng nhằm đổi mới mô hình tổ chức, nâng cao hiệu quả hoạt động của khu vực kinh tế nhà nước, tập trung vào các lĩnh vực then chốt, thiết yếu của nền kinh tế.
.............Tinh thần đó tiếp tục được khẳng định và phát triển trong Văn kiện Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ XIV của Đảng, khi nhấn mạnh: “Kinh tế nhà nước giữ vai trò chủ đạo, là lực lượng vật chất quan trọng để Nhà nước định hướng và điều tiết nền kinh tế”, đồng thời đặt ra yêu cầu “tiếp tục cơ cấu lại, đổi mới và nâng cao hiệu quả hoạt động của doanh nghiệp nhà nước, tập trung vào những lĩnh vực then chốt, thiết yếu của nền kinh tế”. Điều này cho thấy sự nhất quán trong tư duy chiến lược của Đảng về phát triển kinh tế nhà nước, đồng thời tạo cơ sở chính trị và định hướng quan trọng cho việc hoạch định và triển khai các chính sách phát triển kinh tế ở từng địa phương.
.............Đối với Lai Châu - một tỉnh miền núi biên giới còn nhiều khó khăn về điều kiện phát triển – kinh tế nhà nước giữ vai trò đặc biệt quan trọng trong phát triển kết cấu hạ tầng, khai thác tiềm năng, lợi thế và thúc đẩy tăng trưởng kinh tế. Vì vậy, việc nghiên cứu và vận dụng Nghị quyết số 79-NQ/TW của Bộ Chính trị trong quá trình hoạch định và tổ chức thực hiện chính sách phát triển kinh tế nhà nước trên địa bàn tỉnh Lai Châu có ý nghĩa thiết thực cả về lý luận và thực tiễn, góp phần làm rõ vai trò của khu vực kinh tế nhà nước trong thúc đẩy phát triển kinh tế – xã hội ở địa phương miền núi, biên giới trong giai đoạn mới.
.............1. Cơ sở lý luận và sự phát triển tư duy của Đảng về kinh tế nhà nước
.............Trong dòng chảy của lịch sử tư tưởng kinh tế, các nhà kinh điển của chủ nghĩa Mác - Lênin đã đặt nền móng lý luận vững chắc về vai trò của sở hữu nhà nước. C.Mác và Ph. Ăngghen, khi phân tích về sự vận động của phương thức sản xuất tư bản chủ nghĩa, đã dự báo sắc sảo rằng: khi lực lượng sản xuất đạt đến trình độ xã hội hóa cao, nó sẽ xung đột gay gắt với hình thức chiếm hữu tư nhân. Để giải quyết mâu thuẫn này, sự chuyển dịch sang sở hữu toàn dân, mà đại diện là Nhà nước, trở thành một tất yếu khách quan. Ph. Ăngghen trong tác phẩm "Chống Đuy-rinh" đã nhấn mạnh rằng, việc Nhà nước tiếp quản các phương tiện sản xuất và giao thông liên lạc chính là bước đi đầu tiên để giai cấp vô sản thực hiện vai trò điều tiết nền kinh tế theo một kế hoạch chung, phục vụ lợi ích của toàn xã hội thay vì lợi nhuận cục bộ.
.............Kế thừa tư tưởng đó, V.I. Lênin trong "Chính sách kinh tế mới" (NEP) đã phát triển lý luận về "các đỉnh cao chỉ huy" của nền kinh tế. Ông khẳng định rằng, Nhà nước vô sản phải nắm giữ những ngành kinh tế then chốt nhất như ngân hàng, ngoại thương, giao thông vận tải và các ngành công nghiệp nặng để đảm bảo định hướng xã hội chủ nghĩa. Tại Việt Nam, tư tưởng này được Chủ tịch Hồ Chí Minh vận dụng sáng tạo khi Người khẳng định kinh tế quốc doanh là hình thức sở hữu cao nhất, đóng vai trò lãnh đạo và làm gương cho các thành phần kinh tế khác.
.............Nghị quyết số 79-NQ/TW của Bộ Chính trị chính là bước phát triển mới nhất của dòng chảy lý luận này trong kỷ nguyên số. Đảng ta xác định kinh tế nhà nước không phải là sự bao cấp hay can thiệp thô bạo vào thị trường, mà là lực lượng vật chất để Nhà nước thực hiện vai trò định hướng và điều tiết vĩ mô. Việc hoạch định chính sách kinh tế nhà nước theo tinh thần Nghị quyết 79 đòi hỏi sự chuyển dịch mạnh mẽ từ tư duy quản lý hành chính sang quản trị hiện đại, đảm bảo nguồn lực công tập trung vào những lĩnh vực mang tính chiến lược, những địa bàn xung yếu mà khu vực tư nhân chưa thể vươn tới. Đối với một tỉnh biên giới như Lai Châu, việc thấu triệt quan điểm này có ý nghĩa sống còn, bởi đây là nơi mà kinh tế nhà nước không chỉ đóng vai trò kinh tế thuần túy mà còn là "bệ đỡ" cho an ninh chính trị và công bằng xã hội.
.............2. Dấu ấn thực tiễn và vai trò "mở đường" của kinh tế nhà nước tại tỉnh Lai Châu
.............Lai Châu bước vào giai đoạn phát triển mới với những khó khăn rất căn bản như địa hình chia cắt, hạ tầng yếu kém và tỷ lệ hộ nghèo còn cao. Trong một môi trường mà các quy luật thị trường tự thân thường có xu hướng tập trung vốn về các vùng thuận lợi, thì kinh tế nhà nước chính là lực lượng "phản quy luật" ấy để mang lại sự cân bằng. Qua việc tổng kết thực tiễn, có thể thấy đầu tư công và hoạt động của các doanh nghiệp nhà nước đã đóng vai trò là "người khổng lồ" gánh vác sứ mệnh khai phá. Hệ thống giao thông kết nối các xã biên giới, 100% số xã, hơn 98% số bản và trên 97% số hộ dân được sử dụng điện lưới quốc gia (1) là những minh chứng sống động nhất. Đây chính là biểu hiện của vai trò "dẫn dắt": Nhà nước đầu tư hạ tầng thiết yếu để tạo nguồn vốn dẫn dắt, từ đó kích hoạt các thành phần kinh tế khác tham gia vào sản xuất, kinh doanh.
.............Điểm sáng rực rỡ nhất trong bức tranh kinh tế nhà nước tại Lai Châu chính là chiến lược phát triển năng lượng tái tạo. Với sự hiện diện của hai công trình thủy điện quy mô lớn là Nhà máy Thủy điện Lai Châu (công suất 1.200 MW - lớn thứ ba cả nước) và Thủy điện Bản Chát (220 MW), kinh tế nhà nước đã tạo ra một lực đẩy chưa từng có. Theo Cục Thống kê tỉnh Lai Châu, năm 2024 tổng sản phẩm trên địa bàn (GRDP) của tỉnh tăng 10,52%, đạt mức cao nhất trong nhiều năm trở lại đây. Trong cơ cấu tăng trưởng, khu vực công nghiệp - xây dựng tăng 19,64%, đóng góp 7,85 điểm phần trăm vào mức tăng chung. Đáng chú ý, ngành sản xuất điện (chủ yếu thủy điện) chiếm tỷ trọng rất lớn trong quy mô GRDP của tỉnh; riêng 9 tháng năm 2024 giá trị ngành điện đạt 10.383 tỷ đồng, chiếm khoảng 43,4% GRDP (2). Nhờ lợi thế thủy điện, mỗi năm ngân sách tỉnh thu hàng nghìn tỷ đồng từ các nhà máy thủy điện, trở thành nguồn thu quan trọng của khu vực kinh tế nhà nước và động lực thúc đẩy tăng trưởng kinh tế của địa phương. Nguồn lực này đã cho phép tỉnh tái đầu tư mạnh mẽ vào các chương trình mục tiêu quốc gia về nông thôn mới và giảm nghèo bền vững, giúp tỷ lệ hộ nghèo giảm nhanh, bình quân 3,9%/ năm (3).
.............Tuy nhiên, vai trò của kinh tế nhà nước không chỉ nằm ở những con số tăng trưởng. Đó còn là sự hiện diện của các doanh nghiệp viễn thông như VNPT, Viettel trong việc xóa "vùng lõm" sóng tại biên giới; là Ngân hàng Chính sách Xã hội với tổng dư nợ hàng nghìn tỷ đồng đã trở thành điểm tựa cho hàng vạn hộ đồng bào dân tộc thiểu số vươn lên thoát nghèo. Dưới góc độ quản lý nhà nước, các đơn vị này không đơn thuần chạy theo lợi nhuận mà thực hiện nhiệm vụ chính trị: giữ dân, giữ đất và giữ vững biên cương. Đây chính là giá trị thặng dư xã hội mà chỉ có kinh tế nhà nước mới có thể mang lại.
.............3. Hoạch định chính sách phát triển kinh tế nhà nước theo tinh thần Nghị quyết 79-NQ/TW trong giai đoạn mới
.............Để hiện thực hóa những mục tiêu mang tính chiến lược của Nghị quyết 79 vào không gian phát triển của tỉnh Lai Châu, công tác hoạch định chính sách cần tập trung vào việc tạo ra sự đột phá về chất trong vận hành các nguồn lực công. Trước hết, chính sách đầu tư công trong những năm tới phải chuyển dịch từ diện rộng sang chiều sâu, ưu tiên tuyệt đối cho các công trình hạ tầng đa mục tiêu: vừa phục vụ phát triển kinh tế, vừa bảo đảm quốc phòng - an ninh. Nhà nước cần tập trung nguồn lực vào hạ tầng số và hạ tầng logistics biên giới để khai thác tối ưu lợi thế của cửa khẩu quốc tế Ma Lù Thàng. Khi Nhà nước tạo ra một hạ tầng thông minh và minh bạch, khu vực kinh tế tư nhân sẽ tự tin hơn trong việc rót vốn, từ đó tạo ra sức mạnh cộng hưởng để đưa Lai Châu trở thành trung tâm giao thương quan trọng giữa khu vực Tây Bắc với thị trường Tây Nam Trung Quốc. Đây chính là cách vận dụng sáng tạo quan điểm "Nhà nước dẫn dắt" thành thực tiễn sống động tại địa phương.
.............Bên cạnh đó, việc cơ cấu lại và nâng cao năng lực nội sinh của các doanh nghiệp nhà nước trên địa bàn tỉnh cần được xem là nhiệm vụ trọng tâm trong quản lý hành chính nhà nước. Chính sách cần hướng tới việc thúc đẩy các doanh nghiệp này tham gia mạnh mẽ hơn vào các lĩnh vực kinh tế xanh, kinh tế tuần hoàn, đặc biệt là trong khâu chế biến sâu các sản phẩm nông - lâm nghiệp có thế mạnh của tỉnh như chè, sâm Lai Châu và các loại dược liệu quý. Thay vì chỉ đóng vai trò khai thác tài nguyên thô, các đơn vị kinh tế nhà nước phải trở thành những trung tâm chuyển giao công nghệ, hỗ trợ kỹ thuật và bao tiêu sản phẩm cho người dân thông qua các mô hình liên kết bốn nhà. Một khi kinh tế nhà nước gắn kết chặt chẽ với lợi ích của cộng đồng địa phương, nó không chỉ thực hiện tốt chức năng kinh tế mà còn góp phần quan trọng vào việc củng cố thế trận lòng dân, bảo vệ vững chắc chủ quyền biên giới quốc gia.
.............Cuối cùng, khâu then chốt mang tính quyết định thành bại của các chính sách phát triển chính là công tác quản lý, giám sát và kiểm soát quyền lực đối với các nguồn lực nhà nước. Theo tinh thần Nghị quyết 79, việc sử dụng tài sản công phải được công khai, minh bạch và gắn liền với trách nhiệm giải trình của người đứng đầu. Tại một tỉnh miền núi còn nhiều khó khăn về nguồn thu như Lai Châu, mỗi đồng vốn ngân sách phải được xem là một hạt giống quý, cần được gieo trồng đúng chỗ và chăm sóc đúng cách. Tỉnh cần đẩy mạnh ứng dụng công nghệ thông tin vào quản lý vốn nhà nước, xây dựng hệ thống giám sát thời gian thực đối với các dự án đầu tư công để kịp thời phát hiện và ngăn chặn các biểu hiện lãng phí, tiêu cực. Khi niềm tin của người dân và cộng đồng doanh nghiệp vào sự liêm chính, hiệu quả của kinh tế nhà nước được củng cố, đó sẽ là nguồn nội lực tinh thần to lớn, đưa Lai Châu vươn lên trở thành một địa phương phát triển nhanh, xanh và bền vững trong tương lai.
.............4. Hệ thống giải pháp chiến lược nâng tầm quản trị kinh tế nhà nước
.............Việc vận dụng Nghị quyết 79-NQ/TW tại tỉnh Lai Châu cần được cụ thể hóa bằng một hệ thống giải pháp đồng bộ, tập trung vào việc tối ưu hóa nguồn lực công và nâng cao năng lực điều tiết của Nhà nước đối với nền kinh tế địa phương.
.............Thứ nhất, đổi mới tư duy quản lý, chuyển trọng tâm từ quản lý đầu vốn sang quản trị theo mục tiêu và hiệu quả tổng thể.
.............Đây là giải pháp có tính chất xoay trục. Thay vì chỉ chú trọng vào việc kiểm soát quy trình hành chính và bảo toàn vốn thuần túy, chính sách cần hướng tới việc trao quyền tự chủ gắn với trách nhiệm giải trình cho các đơn vị kinh tế nhà nước. Tỉnh cần xây dựng cơ chế đánh giá dựa trên các chỉ số định lượng về đóng góp kinh tế (tăng trưởng GRDP, thu ngân sách) và các chỉ số định tính về thực hiện nhiệm vụ chính trị (đảm bảo an sinh xã hội, giữ vững an ninh biên giới). Việc áp dụng các chuẩn mực quản trị hiện đại sẽ giúp khu vực kinh tế nhà nước tại địa phương vận hành linh hoạt, phản ứng nhanh nhạy trước các biến động của thị trường.
.............Thứ hai, phát huy vai trò định hướng của đầu tư công đối với các nguồn lực xã hội.
.............Tại một địa bàn có điều kiện hạ tầng khó khăn như Lai Châu, đầu tư công phải thực hiện vai trò kiến tạo các tiền đề phát triển. Giải pháp trọng tâm là tập trung nguồn lực vào các dự án hạ tầng chiến lược, đặc biệt là giao thông kết nối vùng và hạ tầng số. Nguồn vốn ngân sách nhà nước cần được sử dụng để giải quyết các "điểm nghẽn" về kết nối, từ đó giảm chi phí logictics và rủi ro cho các nhà đầu tư. Khi Nhà nước hoàn thiện hệ thống hạ tầng khung, các thành phần kinh tế khác sẽ có điều kiện thuận lợi để tham gia đầu tư vào các lĩnh vực tiềm năng của tỉnh như dược liệu, du lịch và nông nghiệp công nghệ cao. Đây chính là phương thức huy động tổng hợp các nguồn lực xã hội, trong đó đầu tư công giữ vai trò dẫn dắt và định hình hướng đi.
.............Thứ ba, thiết lập cơ chế liên kết chuỗi giá trị giữa kinh tế nhà nước và các thành phần kinh tế khác.
.............Khu vực kinh tế nhà nước cần tập trung vào các công đoạn then chốt, đòi hỏi trình độ công nghệ và nguồn vốn lớn mà các thành phần kinh tế khác chưa đủ năng lực đảm đương. Cụ thể, các đơn vị kinh tế nhà nước cần đảm nhiệm vai trò trung tâm trong nghiên cứu, ứng dụng khoa học công nghệ, xây dựng tiêu chuẩn chất lượng và tìm kiếm thị trường quốc tế cho các sản phẩm chủ lực. Các hợp tác xã và doanh nghiệp tư nhân địa phương sẽ tham gia với vai trò là các đơn vị liên kết sản xuất và cung ứng. Cơ chế này đảm bảo sự phối hợp nhịp nhàng, phát huy được thế mạnh của từng thành phần kinh tế, đồng thời tạo ra sức mạnh tổng hợp để nâng cao năng lực cạnh tranh của kinh tế địa phương.
.............Thứ tư, hoàn thiện hệ thống giám sát, kiểm soát và minh bạch hóa quản trị nguồn lực công.
.............Để nâng cao hiệu lực quản lý, cần đẩy mạnh ứng dụng công nghệ thông tin trong việc theo dõi, giám sát các dòng vốn và tài sản nhà nước. Mọi dự án đầu tư và hoạt động sản xuất kinh doanh của khu vực kinh tế nhà nước phải được thực hiện công khai theo quy định của pháp luật. Việc thiết lập cơ chế kiểm tra, giám sát đa tầng sẽ giúp phát hiện sớm các rủi ro, ngăn chặn tình trạng thất thoát, lãng phí. Đây cũng là giải pháp quan trọng để bảo vệ uy tín của bộ máy quản lý, tạo dựng niềm tin cho cộng đồng doanh nghiệp và nhân dân vào sự điều tiết của Nhà nước.
.............Thứ năm, chú trọng đào tạo và phát triển đội ngũ quản lý có năng lực chuyên môn và bản lĩnh chính trị.
.............Giải pháp then chốt để thực thi hiệu quả chính sách là xây dựng đội ngũ cán bộ quản trị kinh tế nhà nước có tư duy hiện đại, am hiểu luật pháp và các quy luật kinh tế thị trường. Tỉnh cần có cơ chế thu hút nhân tài, đồng thời thường xuyên bồi dưỡng kỹ năng quản trị gắn với việc quán triệt sâu sắc các quan điểm định hướng xã hội chủ nghĩa. Đội ngũ này phải là những người dám chịu trách nhiệm, có tư duy sáng tạo trong việc tìm tòi các mô hình hoạt động mới nhằm phát huy cao nhất hiệu quả của nguồn lực nhà nước tại địa phương.
.............Vận dụng Nghị quyết số 79-NQ/TW của Bộ Chính trị trong hoạch định chính sách phát triển kinh tế nhà nước không chỉ là một yêu cầu mang tính thời điểm, mà là một chiến lược dài hơi nhằm bảo đảm định hướng xã hội chủ nghĩa cho sự phát triển của tỉnh Lai Châu. Thực tiễn đã minh chứng rằng, kinh tế nhà nước chính là "neo vững chãi" để nền kinh tế địa phương không bị cuốn theo những cơn lốc của thị trường tự do, đồng thời là đòn bẩy để đánh thức các tiềm năng còn ngủ yên nơi núi rừng biên giới. Bằng một tư duy hoạch định chính sách khoa học, gắn kết chặt chẽ giữa lý luận của Đảng với đặc thù thực tiễn tại cơ sở, chúng ta hoàn toàn có thể tin tưởng rằng khu vực kinh tế nhà nước tại Lai Châu sẽ tiếp tục hoàn thành xuất sắc vai trò chủ đạo, góp phần đưa tỉnh nhà vượt qua khó khăn, thực hiện thắng lợi mục tiêu dân giàu, nước mạnh, dân chủ, công bằng, văn minh. Sự phát triển bền vững của kinh tế nhà nước tại đây không chỉ mang lại ấm no cho đồng bào mà còn là thành trì vững chắc bảo vệ từng tấc đất thiêng liêng của Tổ quốc trong kỷ nguyên phát triển mới.
.............Tài liệu trích dẫn:
.............1. Cổng thông tin điện tử tỉnh Lai Châu (2024), Phát huy vai trò của ngành điện xây dựng tỉnh Lai Châu phát triển nhanh và bền vững.
.............2. Cục Thống kê tỉnh Lai Châu (2024), Báo cáo tình hình kinh tế xã hội năm 2024.
.............3. Đảng bộ tỉnh Lai Châu (2025), Văn kiện Đại hội Đảng bộ tỉnh lần thứ XV, nhiệm kỳ 2025-2030, Nxb. Lao Động, tháng 10 năm 2025, tr.30
.............Tài liệu tham khảo:
.............1. Ban Chấp hành Trung ương Đảng (2026), Văn kiện Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ XIV. Nxb. Chính trị quốc gia Sự thật, Hà Nội 2026.
.............2. Bộ Chính trị (2026), Nghị quyết số 79-NQ/TW, ngày 6/1/2026 của Bộ Chính trị về phát triển kinh tế nhà nước.
.............3. Đảng bộ tỉnh Lai Châu (2025), Văn kiện Đại hội đại biểu Đảng bộ tỉnh Lai Châu lần thứ XV, nhiệm kỳ 2025 –2030, Nxb Lao động tháng 9-2025.
.............4. UBND tỉnh Lai Châu (2025), Báo cáo tình hình phát triển kinh tế – xã hội năm 2025.
.............5. Cục Thống kê Lai Châu (2025), Niên giám thống kê tỉnh Lai Châu.