1. Hành trình ra đi tìm đường cứu nước của Nguyễn Tất Thành - bước ngoặt lịch sử mở đường cho cách mạng Việt Nam

Trong lịch sử dân tộc Việt Nam, có những sự kiện không chỉ làm thay đổi một giai đoạn lịch sử mà còn tạo ra bước ngoặt đối với vận mệnh của cả dân tộc. Ngày 05/6/1911, từ Bến Nhà Rồng, người thanh niên Nguyễn Tất Thành lên con tàu Amiral Latouche-Tréville rời Tổ quốc, bắt đầu hành trình tìm đường cứu nước. Đây là sự kiện có ý nghĩa đặc biệt quan trọng, mở đầu cho quá trình tìm tòi, khảo nghiệm và lựa chọn con đường giải phóng dân tộc đúng đắn cho dân tộc Việt Nam.

Đầu thế kỷ XX, đất nước ta chìm trong đêm trường nô lệ dưới ách thống trị của thực dân Pháp. Nhiều phong trào yêu nước diễn ra liên tiếp với tinh thần đấu tranh anh dũng nhưng đều thất bại. Các con đường cứu nước theo hệ tư tưởng phong kiến và dân chủ tư sản lần lượt bộc lộ những hạn chế lịch sử, không thể đưa dân tộc thoát khỏi tình trạng mất nước. Trong bối cảnh đó, yêu cầu cấp thiết đặt ra đối với dân tộc Việt Nam không chỉ là tiếp tục nuôi dưỡng lòng yêu nước và ý chí đấu tranh mà quan trọng hơn là phải tìm ra một con đường cứu nước đúng đắn, phù hợp với xu thế phát triển của thời đại.

Sinh ra trong một gia đình nhà nho yêu nước, lớn lên trên quê hương Nghệ An giàu truyền thống cách mạng, Nguyễn Tất Thành sớm chứng kiến cảnh nước mất, dân nghèo, đồng bào lầm than dưới ách áp bức, bóc lột của thực dân và phong kiến. Từ thực tiễn đó, Người hình thành khát vọng cháy bỏng giành lại độc lập cho dân tộc, đem lại tự do, hạnh phúc cho Nhân dân. Tuy nhiên, điều làm nên tầm vóc lịch sử của Nguyễn Tất Thành không chỉ là lòng yêu nước sâu sắc mà còn là tư duy độc lập, tinh thần tự chủ và khả năng nhìn nhận vấn đề vượt ra ngoài những khuôn mẫu đương thời. Chính sự trăn trở về con đường cứu nước đã thôi thúc Người quyết định ra đi tìm lời giải cho vận mệnh dân tộc. Trước khi ra đi, Người đã nói với một người bạn: “Tôi muốn đi ra ngoài, xem nước Pháp và các nước khác. Sau khi xem xét họ làm như thế nào, tôi sẽ trở về giúp đồng bào chúng ta” (1). Lời tâm sự ấy không đơn thuần thể hiện mong muốn học tập hay mở rộng hiểu biết ở nước ngoài mà phản ánh tầm nhìn chính trị và tư duy thực tiễn của một người thanh niên đang khắc khoải tìm con đường giải phóng dân tộc. Khác với nhiều nhà yêu nước cùng thời lựa chọn hướng Đông, Nguyễn Tất Thành quyết định hướng sang phương Tây - nơi sản sinh ra chủ nghĩa thực dân nhưng đồng thời cũng là cái nôi của nhiều tư tưởng tiến bộ về dân chủ, tự do, bình đẳng và các cuộc cách mạng tư sản tiêu biểu. Quyết định đó thể hiện bản lĩnh, tư duy độc lập và tinh thần sáng tạo vượt lên những giới hạn nhận thức của thời đại. Người không đi theo con đường của bất kỳ ai mà tự mình khảo nghiệm thực tiễn, tự mình tìm kiếm chân lý. Đây cũng chính là nét đặc sắc trong tư duy Hồ Chí Minh: luôn xuất phát từ thực tiễn, lấy thực tiễn làm cơ sở kiểm nghiệm chân lý và không ngừng đổi mới trong nhận thức, hành động.

Nguyễn Tất Thành đã biến lòng yêu nước thành một hành trình tìm kiếm con đường đúng cho dân tộc. Nguồn: Bảo tàng Hồ Chí Minh

Trong gần 10 năm, từ năm 1911 đến năm 1920, Nguyễn Tất Thành đã đặt chân tới nhiều quốc gia thuộc các châu lục Á, Âu, Phi, Mỹ; vừa lao động kiếm sống, vừa học tập, nghiên cứu và quan sát đời sống chính trị - xã hội của các dân tộc. Qua thực tiễn đó, Người nhận thấy ở đâu cũng tồn tại sự áp bức, bóc lột đối với những người lao động và các dân tộc thuộc địa. Từ những trải nghiệm ấy, Người từng bước nhận thức rõ bản chất của chủ nghĩa thực dân và hiểu rằng các dân tộc bị áp bức có chung số phận, cần đoàn kết đấu tranh vì tự do và bình đẳng. Đặc biệt, trong quá trình hoạt động tại Pháp, Nguyễn Ái Quốc đã tích cực tham gia phong trào công nhân và phong trào xã hội chủ nghĩa. Năm 1919, thay mặt những người Việt Nam yêu nước tại Pháp, Người gửi đến Hội nghị Véc-xây bản Yêu sách của nhân dân An Nam, đòi quyền tự do, dân chủ và bình đẳng cho dân tộc Việt Nam. Mặc dù yêu sách không được chấp nhận nhưng sự kiện này đã gây tiếng vang lớn trong dư luận quốc tế, đồng thời giúp Người rút ra bài học quan trọng: các dân tộc bị áp bức muốn được giải phóng phải dựa vào sức mạnh của chính mình.

Bước ngoặt quyết định trong hành trình tìm đường cứu nước của Nguyễn Ái Quốc diễn ra vào tháng 7 năm 1920 khi Người đọc được tác phẩm "Sơ thảo lần thứ nhất những luận cương về vấn đề dân tộc và vấn đề thuộc địa" của V.I. Lênin. Sau này, Người nhớ lại: "Luận cương của Lênin làm cho tôi rất cảm động, phấn khởi, sáng tỏ, tin tưởng biết bao! Tôi vui mừng đến phát khóc lên. Ngồi một mình trong buồng mà tôi nói to lên như đang nói trước quần chúng đông đảo: Hỡi đồng bào bị đọa đày đau khổ! Đây là cái cần thiết cho chúng ta, đây là con đường giải phóng chúng ta!" (2). Từ đây, Nguyễn Ái Quốc tìm thấy lời giải đáp cho vấn đề dân tộc và thuộc địa; tìm thấy con đường cứu nước đúng đắn cho dân tộc Việt Nam. Đó là con đường cách mạng vô sản, con đường giải phóng dân tộc gắn liền với giải phóng giai cấp, giải phóng con người và tiến lên chủ nghĩa xã hội.

Nhìn từ chiều dài lịch sử dân tộc, ý nghĩa lớn nhất của sự kiện ngày 05/6/1911 không chỉ là việc một người thanh niên ra nước ngoài tìm đường cứu nước, mà chính là sự khởi đầu cho quá trình hình thành tư tưởng Hồ Chí Minh, mở đường cho sự ra đời của Đảng Cộng sản Việt Nam năm 1930 và dẫn dắt dân tộc đi tới thắng lợi của Cách mạng Tháng Tám năm 1945, các cuộc kháng chiến giải phóng dân tộc, thống nhất đất nước và công cuộc đổi mới hiện nay. Đó là cuộc hành trình của khát vọng dân tộc gặp gỡ chân lý thời đại; là quá trình chuyển biến từ chủ nghĩa yêu nước đến chủ nghĩa Mác - Lênin; từ khát vọng độc lập dân tộc đến con đường cách mạng đúng đắn cho dân tộc Việt Nam. Thành công của cuộc hành trình ấy đã chấm dứt cuộc khủng hoảng về đường lối cứu nước kéo dài nhiều thập kỷ và mở ra thời đại mới trong lịch sử dân tộc - thời đại Hồ Chí Minh.

2. Giá trị thời đại từ hành trình tìm đường cứu nước của Chủ tịch Hồ Chí Minh đối với sự nghiệp xây dựng và bảo vệ Tổ quốc hiện nay

Kỷ niệm 115 năm Ngày Bác Hồ ra đi tìm đường cứu nước không chỉ là dịp ôn lại một sự kiện lịch sử trọng đại của dân tộc mà còn là cơ hội để nhận thức sâu sắc hơn những giá trị lý luận và thực tiễn mà hành trình ấy để lại đối với công cuộc xây dựng và bảo vệ Tổ quốc trong giai đoạn hiện nay.

Trước hết, hành trình tìm đường cứu nước của Nguyễn Tất Thành là biểu tượng sinh động của khát vọng phát triển dân tộc. Điều thôi thúc Người ra đi không phải vì lợi ích cá nhân mà là khát vọng giải phóng dân tộc, giành lại độc lập cho Tổ quốc, tự do và hạnh phúc cho Nhân dân. Từ khát vọng cứu nước đầu thế kỷ XX đến khát vọng xây dựng đất nước phồn vinh, hạnh phúc trong thế kỷ XXI là sự tiếp nối nhất quán của tinh thần yêu nước và ý chí dân tộc Việt Nam. Trong bối cảnh đất nước đang bước vào kỷ nguyên phát triển mới, khát vọng ấy tiếp tục trở thành động lực tinh thần to lớn để toàn Đảng, toàn dân và toàn quân “tiến mạnh trong kỷ nguyên mới của dân tộc; thực hiện thắng lợi mục tiêu đến năm 2030 trở thành nước đang phát triển có công nghiệp hiện đại, thu nhập trung bình cao; hiện thực hóa tầm nhìn đến năm 2045 trở thành nước phát triển, thu nhập cao vì một nước Việt Nam hòa bình, độc lập, dân chủ, giàu mạnh, phồn vinh, văn minh, hạnh phúc, vững bước đi lên chủ nghĩa xã hội” (3).

Thứ hai, cuộc hành trình của Bác Hồ là minh chứng tiêu biểu cho tư duy độc lập, tự chủ và tinh thần đổi mới sáng tạo. Trong khi nhiều phong trào yêu nước đương thời lựa chọn những con đường đã có tiền lệ nhưng chưa mang lại thành công, Nguyễn Tất Thành đã quyết định tìm một hướng đi mới bằng việc trực tiếp khảo nghiệm thực tiễn thế giới để tìm lời giải cho vận mệnh dân tộc. Từ thực tiễn ấy, Người đã tìm thấy con đường cách mạng vô sản và vận dụng sáng tạo chủ nghĩa Mác - Lênin vào điều kiện cụ thể của Việt Nam. Đây là bài học có ý nghĩa đặc biệt sâu sắc đối với công cuộc đổi mới hiện nay. Trong bối cảnh cuộc Cách mạng công nghiệp lần thứ tư, chuyển đổi số và hội nhập quốc tế diễn ra mạnh mẽ, mỗi cấp, mỗi ngành, mỗi địa phương cần tiếp tục phát huy tinh thần dám nghĩ, dám làm, dám đổi mới vì lợi ích chung; chủ động tháo gỡ những điểm nghẽn về thể chế, nguồn nhân lực và khoa học - công nghệ; chuyển mạnh từ tư duy quản lý sang tư duy kiến tạo phát triển và phục vụ Nhân dân.

Thứ ba, hành trình tìm đường cứu nước của Bác Hồ để lại bài học sâu sắc về việc kết hợp sức mạnh dân tộc với sức mạnh thời đại. Trong suốt quá trình hoạt động cách mạng, Người luôn chủ động tiếp thu những giá trị tiến bộ của nhân loại trên cơ sở giữ vững độc lập dân tộc và lợi ích quốc gia. Chính cách tiếp cận đó đã giúp cách mạng Việt Nam tranh thủ được sự đồng tình, ủng hộ của các lực lượng tiến bộ trên thế giới, đồng thời phát huy cao nhất nội lực dân tộc để giành thắng lợi. Ngày nay, bài học ấy tiếp tục được vận dụng sáng tạo trong đường lối đối ngoại độc lập, tự chủ, hòa bình, hữu nghị, hợp tác và phát triển; đa phương hóa, đa dạng hóa quan hệ đối ngoại của Đảng và Nhà nước ta. Tại Đối thoại Shangri-La lần thứ 23, Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm nhấn mạnh yêu cầu chủ động kiến tạo hòa bình, ổn định và phát triển, đồng thời chỉ ra những thách thức lớn của thời đại như khủng hoảng lòng tin, khủng hoảng mô hình phát triển và sự xói mòn của luật pháp quốc tế. Thông điệp đó tiếp tục khẳng định tư duy chiến lược của Việt Nam trong việc gắn lợi ích quốc gia - dân tộc với trách nhiệm quốc tế, tạo dựng môi trường hòa bình, ổn định và tranh thủ các nguồn lực bên ngoài phục vụ mục tiêu phát triển đất nước trong kỷ nguyên vươn mình của dân tộc. Điều đó được thể hiện sinh động qua việc Việt Nam không ngừng mở rộng, nâng tầm quan hệ với các đối tác quan trọng và tham gia chủ động, tích cực, trách nhiệm vào tiến trình xây dựng Cộng đồng ASEAN, qua đó tiếp tục nâng cao vị thế, uy tín và vai trò của đất nước trên trường quốc tế.

Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm phát biểu dẫn đề tại Đối thoại Shangri-La lần thứ 23 và trả lời một số câu hỏi của đại biểu tham dự (ẢNH: TTXVN)

Thứ tư, tư tưởng xuyên suốt trong hành trình tìm đường cứu nước của Bác Hồ là lấy Nhân dân làm trung tâm, là mục tiêu và động lực của mọi hoạt động cách mạng. Mọi tìm tòi, lựa chọn và quyết định của Người đều hướng tới mục tiêu cao nhất là đem lại độc lập cho dân tộc, tự do, ấm no và hạnh phúc cho Nhân dân. Giá trị đó tiếp tục được khẳng định trong quá trình xây dựng Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa Việt Nam hiện nay. Mọi chủ trương, chính sách của Đảng và Nhà nước đều hướng tới nâng cao đời sống vật chất và tinh thần của Nhân dân; phát huy quyền làm chủ của Nhân dân; xây dựng nền hành chính phục vụ; đẩy mạnh cải cách thủ tục hành chính, chuyển đổi số và hoàn thiện mô hình chính quyền địa phương hai cấp theo hướng tinh gọn, hiệu lực, hiệu quả, gần dân, sát dân và phục vụ Nhân dân ngày càng tốt hơn.

Đối với Trường Chính trị tỉnh Lai Châu, việc nghiên cứu, tuyên truyền và vận dụng những giá trị từ hành trình Bác Hồ ra đi tìm đường cứu nước có ý nghĩa đặc biệt quan trọng trong thực hiện nhiệm vụ đào tạo, bồi dưỡng cán bộ và nghiên cứu khoa học. Mỗi cán bộ, giảng viên, viên chức của nhà trường cần tiếp tục học tập ở Bác tinh thần tự học, tự nghiên cứu, tư duy độc lập, đổi mới sáng tạo và phong cách làm việc khoa học; chủ động đổi mới nội dung, chương trình, phương pháp giảng dạy theo hướng lấy người học làm trung tâm, tăng cường gắn lý luận với thực tiễn, đẩy mạnh ứng dụng công nghệ số trong quản lý, giảng dạy và nghiên cứu khoa học. Đặc biệt, trong quá trình xây dựng Trường Chính trị chuẩn mức 1, hướng tới chuẩn mức 2, mỗi giảng viên cần phát huy vai trò tiên phong trong nghiên cứu khoa học, tổng kết thực tiễn và tham mưu các giải pháp phục vụ phát triển kinh tế - xã hội, xây dựng hệ thống chính trị và thúc đẩy chuyển đổi số trên địa bàn tỉnh. Đây cũng chính là sự vận dụng thiết thực tinh thần đổi mới, sáng tạo, dám mở đường của Chủ tịch Hồ Chí Minh vào thực tiễn công tác hiện nay.

* Tài liệu trích dẫn

(1) Trần Dân Tiên (1994), Những mẩu chuyện về đời hoạt động của Hồ Chủ tịch, Nxb Chính trị quốc gia, Hà Nội, tr.44-45.

(2) Hồ Chí Minh (2000), Toàn tập, tập 10, Nxb Chính trị quốc gia, Hà Nội, tr.127.

(3) Đảng Cộng sản Việt Nam: Văn kiện Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ XIV, Tập I, Nxb. Chính trị quốc gia Sự thật, Hà Nội, tr.84.

* Tài liệu tham khảo

1. Ban Tuyên giáo và Dân vận Trung ương (2026), Tài liệu tuyên truyền kỷ niệm 115 năm Ngày Bác Hồ ra đi tìm đường cứu nước (05/6/1911 - 05/6/2026).

2. GS. Song Thành (2018), Hồ Chí Minh - Nhà yêu nước vĩ đại, Nxb Chính trị quốc gia Sự thật, Hà Nội.

3. Đại tướng Võ Nguyên Giáp (Chủ biên) (2016), Tư tưởng Hồ Chí Minh và con đường cách mạng Việt Nam, Nxb Chính trị quốc gia Sự thật, Hà Nội.