Công tác cán bộ luôn được Đảng ta xác định là “then chốt của then chốt” trong công tác xây dựng Đảng và hệ thống chính trị. Trong mọi giai đoạn cách mạng, chất lượng đội ngũ cán bộ luôn là nhân tố quyết định hiệu quả lãnh đạo, quản lý và tổ chức thực hiện các chủ trương của Đảng, chính sách, pháp luật của Nhà nước. Bước vào giai đoạn phát triển mới, đất nước đang đẩy mạnh xây dựng Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa Việt Nam, thực hiện chính quyền địa phương hai cấp, tăng cường phân cấp, phân quyền gắn với kiểm soát quyền lực, thúc đẩy chuyển đổi số và hội nhập quốc tế sâu rộng. Những yêu cầu đó đặt ra nhiệm vụ cấp thiết phải xây dựng đội ngũ cán bộ lãnh đạo, quản lý các cấp có bản lĩnh chính trị vững vàng, tư duy đổi mới, năng lực quản trị hiện đại và khả năng thích ứng với những biến động nhanh chóng của thực tiễn.

Nhằm đáp ứng yêu cầu đó, ngày 10/5/2024, Bộ Chính trị ban hành Quy định số 145-QĐ/TW về chế độ bồi dưỡng, cập nhật kiến thức, kỹ năng đối với cán bộ lãnh đạo, quản lý các cấp. Đây là một chủ trương quan trọng, thể hiện bước phát triển mới trong tư duy của Đảng về công tác đào tạo, bồi dưỡng cán bộ. Nếu trước đây hoạt động bồi dưỡng chủ yếu chú trọng trang bị kiến thức, thì Quy định số 145-QĐ/TW đặt trọng tâm vào phát triển năng lực lãnh đạo, quản lý và kỹ năng thực thi nhiệm vụ; chuyển từ tư duy đào tạo theo chương trình chung sang bồi dưỡng theo nhóm đối tượng; tăng cường tính thực tiễn, khả năng vận dụng và giải quyết những vấn đề đặt ra trong quá trình lãnh đạo, quản lý. Văn kiện Đại hội XIV của Đảng tiếp tục nhấn mạnh yêu cầu xây dựng đội ngũ cán bộ các cấp có phẩm chất, năng lực, uy tín, ngang tầm nhiệm vụ; đổi mới mạnh mẽ công tác đào tạo, bồi dưỡng theo hướng chuẩn hóa, hiện đại hóa, gắn lý luận với thực tiễn. Đây là cơ sở chính trị quan trọng để triển khai hiệu quả Quy định số 145-QĐ/TW và nâng cao chất lượng bồi dưỡng cán bộ lãnh đạo, quản lý trong giai đoạn mới.

Theo Quy định số 145-QĐ/TW, cán bộ lãnh đạo, quản lý thuộc diện cấp ủy, tổ chức đảng, lãnh đạo cơ quan, đơn vị quản lý (nhóm 3) là lực lượng giữ vai trò quan trọng trong hệ thống chính trị, trực tiếp tham mưu, tổ chức thực hiện và hiện thực hóa các chủ trương của Đảng, chính sách, pháp luật của Nhà nước ở các cơ quan, đơn vị và địa phương. Đây là đội ngũ có số lượng lớn, hoạt động trên nhiều lĩnh vực, là cầu nối trực tiếp giữa chủ trương, nghị quyết với thực tiễn quản lý, điều hành. Chất lượng của đội ngũ này tác động trực tiếp đến hiệu lực, hiệu quả hoạt động của bộ máy nhà nước, chất lượng quản trị địa phương và kết quả thực hiện nhiệm vụ chính trị của từng cơ quan, đơn vị.

Đối với tỉnh Lai Châu, yêu cầu nâng cao chất lượng đội ngũ cán bộ lãnh đạo, quản lý thuộc nhóm 3 càng có ý nghĩa đặc biệt quan trọng. Là tỉnh miền núi, biên giới, địa hình chia cắt mạnh, tỷ lệ đồng bào dân tộc thiểu số cao, Lai Châu đang đứng trước nhiều cơ hội phát triển nhưng cũng đối mặt với không ít khó khăn, thách thức trong quá trình thực hiện các mục tiêu phát triển kinh tế - xã hội, bảo đảm quốc phòng, an ninh, xây dựng hệ thống chính trị vững mạnh, triển khai chính quyền địa phương hai cấp và thúc đẩy chuyển đổi số. Thực tiễn đó đòi hỏi đội ngũ cán bộ không chỉ nắm vững chủ trương, đường lối của Đảng mà còn phải có năng lực xử lý những vấn đề phát sinh trong điều kiện đặc thù của địa phương.

Xuất phát từ yêu cầu thực tiễn nêu trên, Trường Chính trị tỉnh Lai Châu đã triển khai thực hiện đề tài khoa học cấp cơ sở “Xây dựng, biên soạn tài liệu bồi dưỡng, cập nhật kiến thức cho cán bộ lãnh đạo, quản lý thuộc nhóm 3 trên địa bàn tỉnh Lai Châu theo Quy định số 145-QĐ/TW của Bộ Chính trị”. Điểm nổi bật của đề tài là tiếp cận việc xây dựng tài liệu từ nhu cầu thực tiễn của người học, bảo đảm tài liệu được biên soạn trên cơ sở khoa học, phù hợp với đặc điểm của địa phương và đáp ứng yêu cầu đổi mới công tác đào tạo, bồi dưỡng cán bộ trong giai đoạn hiện nay.

Để có cơ sở thực tiễn phục vụ xây dựng tài liệu, nhóm nghiên cứu đã tiến hành khảo sát đối với 130 cán bộ lãnh đạo, quản lý thuộc nhóm 3 đang công tác tại các cơ quan Đảng, chính quyền, Mặt trận Tổ quốc, các tổ chức chính trị - xã hội, đơn vị sự nghiệp công lập và cấp xã trên địa bàn tỉnh. Quy mô khảo sát bảo đảm tính đại diện tương đối toàn diện đối với đối tượng nghiên cứu, phản ánh được nhiều góc nhìn và nhu cầu khác nhau của đội ngũ cán bộ trong hệ thống chính trị. Kết quả khảo sát cho thấy nhận thức của đội ngũ cán bộ đối với Quy định số 145-QĐ/TW đã có những chuyển biến tích cực. Có 21,88% số người được khảo sát cho biết đã hiểu rõ và có khả năng vận dụng quy định vào thực tiễn công tác; 39,06% hiểu khá đầy đủ các nội dung cơ bản. Như vậy, có tới 60,94% cán bộ được khảo sát đã hiểu rõ hoặc hiểu tương đối đầy đủ về quy định. Tuy nhiên, vẫn còn 32,81% mới chỉ nắm được ở mức cơ bản và 6,25% chưa thực sự nắm chắc các nội dung của quy định (1). Điều này cho thấy việc quán triệt, phổ biến và cụ thể hóa Quy định số 145-QĐ/TW vẫn cần tiếp tục được quan tâm trong thời gian tới nhằm tạo sự thống nhất về nhận thức và hành động trong toàn hệ thống chính trị.

Khảo sát về thực trạng tham gia các chương trình bồi dưỡng cho thấy 50% số cán bộ được khảo sát đã tham gia đầy đủ các chương trình bồi dưỡng theo quy định; 21,88% đã tham gia nhưng chưa đầy đủ và 28,12% chưa tham gia (2). Kết quả này phản ánh công tác bồi dưỡng đã được triển khai khá rộng rãi, song mức độ bao phủ và tính liên tục vẫn chưa đáp ứng đầy đủ yêu cầu đặt ra. Đây cũng là một trong những căn cứ quan trọng cho thấy cần có những giải pháp đổi mới cả về nội dung, phương thức và điều kiện tổ chức bồi dưỡng để tạo điều kiện thuận lợi hơn cho cán bộ tham gia học tập, cập nhật kiến thức. Một trong những phát hiện có ý nghĩa nhất của cuộc khảo sát là sự thay đổi rõ rệt trong nhu cầu học tập của đội ngũ cán bộ lãnh đạo, quản lý. Nếu như trước đây nhu cầu bồi dưỡng chủ yếu tập trung vào cập nhật kiến thức lý luận và chủ trương, chính sách mới, thì hiện nay yêu cầu về phát triển năng lực thực hành, năng lực giải quyết vấn đề và kỹ năng quản trị đang trở thành xu hướng nổi bật.

Đối với nhóm kiến thức, nội dung được đánh giá cần thiết nhất là kinh nghiệm xử lý các vấn đề phức tạp trong lãnh đạo, quản lý với điểm trung bình 4,64/5 điểm. Tiếp theo là cập nhật chủ trương của Đảng, chính sách, pháp luật của Nhà nước đạt 4,46 điểm; tình hình thế giới, khu vực, trong nước và địa phương đạt 4,36 điểm; tổng kết thực tiễn và phát triển lý luận đạt 4,32 điểm (3). Kết quả này cho thấy cán bộ không chỉ mong muốn được cập nhật kiến thức mới mà còn đặc biệt quan tâm đến những bài học thực tiễn, những kinh nghiệm đã được kiểm chứng trong quá trình lãnh đạo, quản lý. Xu hướng này phản ánh sự chuyển biến từ tư duy tiếp nhận tri thức sang tư duy ứng dụng tri thức. Trong điều kiện môi trường quản lý ngày càng phức tạp, nhiều vấn đề mới phát sinh chưa có tiền lệ, cán bộ cần được trang bị không chỉ kiến thức nền tảng mà còn cần có khả năng vận dụng sáng tạo kiến thức vào giải quyết các tình huống cụ thể. Đây chính là yêu cầu cốt lõi của phương thức bồi dưỡng theo định hướng phát triển năng lực mà Quy định số 145-QĐ/TW đặt ra.

Đối với nhóm kỹ năng, kết quả khảo sát cho thấy nhu cầu nâng cao năng lực thực hành là rất lớn. Kỹ năng xử lý tình huống phức tạp trong thực tiễn đạt mức điểm cao nhất với 4,86/5 điểm; tiếp theo là kỹ năng ra quyết định trong lãnh đạo, quản lý đạt 4,82 điểm; kỹ năng ứng dụng chuyển đổi số trong quản lý, điều hành đạt 4,79 điểm; kỹ năng tổ chức và điều hành thực hiện nhiệm vụ đạt 4,68 điểm (4). Đây là những năng lực trực tiếp quyết định chất lượng thực thi công vụ và hiệu quả lãnh đạo, quản lý trong bối cảnh mới.

Khi được hỏi về những năng lực cần ưu tiên nâng cao trong thời gian tới, có 75/130 cán bộ lựa chọn năng lực xử lý tình huống trong lãnh đạo, quản lý; 65/130 lựa chọn năng lực tổ chức và điều hành thực hiện nhiệm vụ; 61/130 lựa chọn năng lực ứng dụng chuyển đổi số trong quản lý; 51/130 lựa chọn năng lực tư duy chiến lược (5). Những con số này cho thấy đội ngũ cán bộ đang đối diện với yêu cầu ngày càng cao về khả năng giải quyết công việc trong môi trường quản trị hiện đại, nơi mà hiệu quả lãnh đạo không chỉ được đánh giá bằng kiến thức mà còn bằng năng lực tổ chức thực hiện và khả năng thích ứng với sự thay đổi. Kết quả này phản ánh yêu cầu chuyển từ mô hình quản lý hành chính truyền thống sang quản trị phát triển, trong đó năng lực giải quyết vấn đề, xử lý tình huống và ra quyết định trong môi trường nhiều biến động đang trở thành năng lực cốt lõi của đội ngũ cán bộ lãnh đạo, quản lý.

Đáng chú ý, chuyển đổi số trong quản lý, điều hành được 83/130 cán bộ lựa chọn là nội dung cần ưu tiên bồi dưỡng; kỹ năng lãnh đạo, quản lý thực chiến được 69/130 cán bộ lựa chọn; kiến thức phát triển kinh tế - xã hội địa phương được 55/130 cán bộ lựa chọn (6). Kết quả này phản ánh đúng xu hướng phát triển của nền hành chính hiện đại, đồng thời cho thấy cán bộ Lai Châu đã nhận thức rõ vai trò của chuyển đổi số trong nâng cao hiệu quả quản trị và chất lượng phục vụ nhân dân.

Khảo sát cũng cho thấy yêu cầu đổi mới mạnh mẽ phương pháp bồi dưỡng. Các phương pháp dựa trên trải nghiệm thực tiễn được đánh giá cao hơn hẳn so với phương thức truyền đạt kiến thức một chiều. Có 48 cán bộ đề nghị tăng cường chia sẻ kinh nghiệm thực tiễn và 43 cán bộ đề nghị tăng cường phân tích tình huống thực tế (7). Điều đó cho thấy người học ngày càng mong muốn được tham gia vào quá trình học tập tích cực, được trao đổi, thảo luận, chia sẻ kinh nghiệm và trực tiếp giải quyết các tình huống phát sinh trong thực tiễn lãnh đạo, quản lý.

Bên cạnh những kết quả tích cực, khảo sát cũng chỉ ra một số khó khăn, hạn chế trong công tác bồi dưỡng hiện nay. Có tới 78,1% số người được khảo sát cho rằng thời gian học tập thường trùng với nhiệm vụ chuyên môn; 39,1% cho rằng thời gian bồi dưỡng còn hạn chế; 32,8% cho rằng phương pháp giảng dạy vẫn còn nặng về lý thuyết; 28,1% phản ánh khó khăn về điều kiện đi lại và địa điểm tổ chức lớp học (8). Những khó khăn này phần nào ảnh hưởng đến hiệu quả tham gia học tập và khả năng vận dụng kiến thức sau bồi dưỡng. Đặc biệt, 64,1% cán bộ được khảo sát cho rằng hạn chế lớn nhất hiện nay là thiếu các tình huống thực tiễn điển hình; 50% cho rằng còn thiếu nội dung kỹ năng thực hành; 39,1% cho rằng chương trình chưa thực sự phân hóa theo vị trí việc làm (9). Những kết quả này phản ánh khoảng cách nhất định giữa nội dung bồi dưỡng hiện hành với yêu cầu thực tiễn công tác của đội ngũ cán bộ lãnh đạo, quản lý.

Từ góc độ nghiên cứu khoa học, những kết quả khảo sát nêu trên có ý nghĩa rất quan trọng. Đây không chỉ là cơ sở để nhận diện nhu cầu học tập của cán bộ lãnh đạo, quản lý thuộc nhóm 3 mà còn là căn cứ khoa học để xác định cấu trúc, nội dung và phương pháp biên soạn tài liệu bồi dưỡng. Thay vì xây dựng tài liệu theo cách tiếp cận truyền thống, chủ yếu dựa trên khung kiến thức sẵn có, đề tài lựa chọn hướng tiếp cận xuất phát từ nhu cầu của người học và yêu cầu thực tiễn của địa phương. Cách tiếp cận này bảo đảm tài liệu được xây dựng có tính ứng dụng cao, sát với chức trách, nhiệm vụ của đối tượng được bồi dưỡng. Điểm mới của đề tài không chỉ nằm ở việc khảo sát nhu cầu học tập của đội ngũ cán bộ lãnh đạo, quản lý nhóm 3 mà còn ở cách tiếp cận xây dựng tài liệu theo hướng lấy người học làm trung tâm. Các chuyên đề được lựa chọn trên cơ sở nhu cầu thực tiễn thay vì tiếp cận từ nội dung có sẵn. Đây là cơ sở quan trọng để nâng cao tính phù hợp, tính ứng dụng và hiệu quả của hoạt động bồi dưỡng. Trên cơ sở kết quả nghiên cứu, nhóm tác giả tiến hành xây dựng bộ tài liệu bồi dưỡng gồm các chuyên đề về cập nhật chủ trương, chính sách mới của Đảng và Nhà nước; kỹ năng lãnh đạo, quản lý; kỹ năng xử lý tình huống; kỹ năng ứng dụng chuyển đổi số; kỹ năng tổ chức thực hiện nhiệm vụ và một số nội dung gắn với đặc thù của tỉnh Lai Châu. Bộ tài liệu được thiết kế theo hướng tăng cường tính tương tác, phân tích tình huống và khả năng vận dụng vào thực tiễn công tác.

Trên cơ sở kết quả khảo sát, định hướng xây dựng tài liệu bồi dưỡng cho cán bộ lãnh đạo, quản lý nhóm 3 cần tập trung vào ba yêu cầu cơ bản. Thứ nhất, bảo đảm tính chính trị, tính Đảng và bám sát các quan điểm, chủ trương của Đảng, nhất là những nội dung cốt lõi của Quy định số 145-QĐ/TW. Thứ hai, tăng cường tính thực tiễn, lấy các vấn đề phát sinh trong quá trình lãnh đạo, quản lý ở địa phương làm trung tâm của hoạt động học tập. Thứ ba, phát triển năng lực thực hành thông qua các tình huống điển hình, bài tập ứng dụng, trao đổi kinh nghiệm và thảo luận nhóm. Đối với tỉnh Lai Châu, tài liệu cần chú trọng các nội dung liên quan đến thực hiện chính quyền địa phương hai cấp, phân cấp, phân quyền, cải cách hành chính, chuyển đổi số, phát triển kinh tế - xã hội vùng đồng bào dân tộc thiểu số và miền núi, xây dựng hệ thống chính trị ở cơ sở và các vấn đề quản trị địa phương trong điều kiện đặc thù của tỉnh. Đây là những nội dung có tính thời sự, gắn trực tiếp với yêu cầu thực hiện nhiệm vụ của đội ngũ cán bộ lãnh đạo, quản lý hiện nay.

Với chức năng là trung tâm đào tạo, bồi dưỡng cán bộ của tỉnh, Trường Chính trị tỉnh Lai Châu có vai trò đặc biệt quan trọng trong triển khai thực hiện Quy định số 145-QĐ/TW theo phân cấp của tỉnh. Không chỉ tổ chức các lớp bồi dưỡng, Nhà trường còn là cơ quan nghiên cứu, tham mưu về nội dung, chương trình, tài liệu và phương pháp đào tạo, bồi dưỡng cán bộ. Việc chủ động nghiên cứu, khảo sát nhu cầu và xây dựng tài liệu chuyên biệt cho cán bộ lãnh đạo, quản lý nhóm 3 phù hợp với thực tiễn của Lai Châu thể hiện sự đổi mới trong tư duy và phương thức thực hiện nhiệm vụ của Nhà trường, đồng thời góp phần nâng cao chất lượng công tác đào tạo, bồi dưỡng cán bộ trên địa bàn tỉnh. 

Có thể khẳng định rằng, kết quả khảo sát nhu cầu bồi dưỡng của cán bộ lãnh đạo, quản lý nhóm 3 trên địa bàn tỉnh Lai Châu đã cung cấp những luận cứ khoa học và thực tiễn quan trọng cho việc xây dựng tài liệu bồi dưỡng theo tinh thần Quy định số 145-QĐ/TW của Bộ Chính trị. Việc xây dựng tài liệu trên cơ sở nhu cầu thực tiễn của người học không chỉ bảo đảm tính phù hợp, tính ứng dụng mà còn góp phần đổi mới tư duy và phương thức đào tạo, bồi dưỡng cán bộ theo hướng phát triển năng lực.

Trong bối cảnh tỉnh Lai Châu đang triển khai đồng bộ các nhiệm vụ về xây dựng Đảng, phát triển kinh tế - xã hội, chuyển đổi số và vận hành chính quyền địa phương hai cấp, bộ tài liệu được xây dựng từ kết quả nghiên cứu của đề tài sẽ là nguồn học liệu quan trọng phục vụ công tác bồi dưỡng, cập nhật kiến thức, kỹ năng cho cán bộ lãnh đạo, quản lý thuộc nhóm 3. Đây đồng thời là minh chứng cho vai trò chủ động của Trường Chính trị tỉnh Lai Châu trong nghiên cứu khoa học, tham mưu đào tạo, bồi dưỡng cán bộ, góp phần xây dựng đội ngũ cán bộ của tỉnh có năng lực thực tiễn, tư duy đổi mới và khả năng đáp ứng yêu cầu phát triển trong giai đoạn mới.

Tài liệu trích dẫn:

(1), (2), (3), (4), (5), (6), (7), (8), (9) Trường Chính trị tỉnh Lai Châu, Nhóm nghiên cứu đề tài khoa học: Báo cáo kết quả điều tra, khảo sát đề tài khoa học cấp cơ sở “Xây dựng, biên soạn tài liệu bồi dưỡng, cập nhật kiến thức, kỹ năng cho cán bộ lãnh đạo, quản lý thuộc nhóm 3 theo Quy định số 145-QĐ/TW của Bộ Chính trị”, tháng 6/2025.

Tài liệu tham khảo:

1. Ban Chấp hành Trung ương Đảng (2018), Nghị quyết số 26-NQ/TW Hội nghị Trung ương 7 khóa XII về xây dựng đội ngũ cán bộ các cấp, nhất là cấp chiến lược.

2. Ban Chấp hành Trung ương Đảng (2022), Nghị quyết số 27-NQ/TW ngày 09/11/2022 về tiếp tục xây dựng và hoàn thiện Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa Việt Nam trong giai đoạn mới.

3. Bộ Chính trị (2024), Quy định số 145-QĐ/TW ngày 10/5/2024 về chế độ bồi dưỡng, cập nhật kiến thức, kỹ năng đối với cán bộ lãnh đạo, quản lý các cấp.

4. Đảng Cộng sản Việt Nam (2021), Văn kiện Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ XIII, Tập I, II, Nxb. Chính trị quốc gia Sự thật, Hà Nội.

5. Đảng Cộng sản Việt Nam (2026), Văn kiện Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ XIV, Tập I, II, Nxb. Chính trị quốc gia Sự thật, Hà Nội.

6. Tỉnh ủy Lai Châu (2026), Báo cáo số 226-BC/TU ngày 02/6/2026 về sơ kết 01 năm vận hành bộ máy của hệ thống chính trị và chính quyền địa phương hai cấp, Lai Châu.