Nhìn đúng về tỷ lệ cử tri đi bầu

Thứ năm - 05/03/2026 14:40 9 0

Mỗi kỳ bầu cử đại biểu Quốc hội và đại biểu Hội đồng nhân dân, một con số thường thu hút sự chú ý của dư luận là tỷ lệ cử tri tham gia bỏ phiếu. Khi tỷ lệ này đạt mức cao, thậm chí có kỳ vượt 99%, lập tức xuất hiện những nghi vấn trên một số diễn đàn cho rằng đó là “kết quả của sự ép buộc”. Cách đặt vấn đề nghe có vẻ hợp lý nhưng thực chất lại dựa trên suy đoán thiếu căn cứ, bỏ qua những đặc điểm lịch sử, văn hóa và thể chế chính trị của Việt Nam. Nhìn nhận khách quan và toàn diện cho thấy tỷ lệ cử tri đi bầu cao trước hết phản ánh ý thức chính trị và tinh thần trách nhiệm công dân của người dân trong một nền dân chủ được hình thành từ quá trình đấu tranh giành độc lập và xây dựng đất nước.

Ở Việt Nam, bầu cử không chỉ là quyền mà còn được xem là nghĩa vụ chính trị thiêng liêng

Trong bất kỳ quốc gia nào, mức độ tham gia bầu cử của cử tri không chỉ phụ thuộc vào quy định pháp luật mà còn chịu ảnh hưởng mạnh mẽ từ bối cảnh lịch sử và văn hóa chính trị. Ở Việt Nam, quyền bầu cử được ghi nhận từ rất sớm, ngay trong cuộc Tổng tuyển cử đầu tiên ngày 6 tháng 1 năm 1946 với nguyên tắc phổ thông, bình đẳng, trực tiếp và bỏ phiếu kín. Chủ tịch Hồ Chí Minh khi đó đã khẳng định mọi công dân đủ tuổi đều có quyền ứng cử và bầu cử, không phân biệt giới tính, giai cấp hay tôn giáo. Quyền cầm lá phiếu vì vậy gắn liền với hành trình giành độc lập và xây dựng Nhà nước của Nhân dân, do Nhân dân và vì Nhân dân. Chính nền tảng lịch sử ấy đã hình thành tâm lý trân trọng quyền chính trị trong đời sống xã hội.

Khi xem xét luận điệu cho rằng tỷ lệ cử tri đi bầu cao là “do ép buộc”, điều đầu tiên cần đặt ra là bằng chứng. Cho đến nay, những nhận định kiểu này thường chỉ dừng lại ở suy đoán hoặc cảm tính. Nếu có vi phạm cá biệt trong quá trình tổ chức bầu cử, pháp luật Việt Nam đã quy định rõ cơ chế khiếu nại, tố cáo và xử lý. Tuy nhiên, việc suy diễn từ những trường hợp đơn lẻ để kết luận rằng hàng chục triệu cử tri bị ép buộc là một bước nhảy logic thiếu thuyết phục. Hơn nữa, quy trình bỏ phiếu được tổ chức theo nguyên tắc bỏ phiếu kín, tức là cử tri tự do lựa chọn mà không ai có thể kiểm soát nội dung lá phiếu.

Một số ý kiến còn so sánh tỷ lệ đi bầu của Việt Nam với các quốc gia phương Tây, nơi mức tham gia đôi khi chỉ khoảng 50 đến 70 phần trăm. Tuy nhiên, sự so sánh này thường bỏ qua sự khác biệt về thiết kế thể chế và văn hóa chính trị. Ở nhiều nước, bầu cử diễn ra thường xuyên với nhiều cấp độ, khiến cử tri dễ rơi vào trạng thái mệt mỏi chính trị và giảm hứng thú tham gia. Trong khi đó, ở một số quốc gia như Australia hay Bỉ, việc đi bầu là nghĩa vụ pháp lý và cử tri có thể bị xử phạt nếu không tham gia. Điều đó cho thấy tỷ lệ cử tri cao không phải là hiện tượng bất thường, mà phụ thuộc vào bối cảnh tổ chức và truyền thống chính trị của từng quốc gia.

Ở Việt Nam, tỷ lệ cử tri tham gia bầu cử cao còn phản ánh sự chuẩn bị tổ chức chu đáo và rộng khắp. Các khu vực bỏ phiếu được bố trí thuận tiện, hòm phiếu lưu động được đưa đến nơi cư trú của người cao tuổi, người bệnh, người khuyết tật hoặc vùng sâu vùng xa. Chính sự bảo đảm về điều kiện tham gia đã tạo thuận lợi để cử tri thực hiện quyền và nghĩa vụ của mình. Trong bối cảnh đó, tỷ lệ cao là kết quả của sự phối hợp giữa ý thức công dân và công tác tổ chức hiệu quả.

Một khía cạnh khác cần nhìn nhận là động cơ của những luận điệu gieo rắc nghi ngờ về tỷ lệ đi bầu. Khi cho rằng cử tri “bị ép buộc”, lập luận này vô hình trung phủ nhận năng lực tự quyết của người dân và hạ thấp vai trò của họ trong đời sống chính trị. Điều đáng chú ý là những nhận định ấy thường xuất hiện vào thời điểm chuẩn bị bầu cử, nhằm tạo tâm lý hoài nghi và làm suy giảm niềm tin của xã hội đối với tiến trình dân chủ.

Thực tiễn bầu cử tại Việt Nam cũng cho thấy lá phiếu của cử tri có giá trị thực chất. Trong nhiều kỳ bầu cử, đã có những ứng viên không trúng cử dù được giới thiệu chính thức. Điều đó chứng minh rằng kết quả không phải là sự sắp đặt sẵn, mà phụ thuộc vào sự lựa chọn của cử tri. Sự biến động trong kết quả ở từng địa phương chính là biểu hiện sinh động của quyền làm chủ của Nhân dân.

Phản biện luận điệu “ép buộc” không có nghĩa phủ nhận nhu cầu tiếp tục hoàn thiện công tác bầu cử. Minh bạch thông tin, tăng cường giám sát xã hội và xử lý nghiêm các vi phạm nếu có là điều cần thiết để củng cố niềm tin của người dân. Tuy nhiên, không thể vì những suy đoán thiếu căn cứ mà phủ nhận nỗ lực của cả hệ thống chính trị trong việc bảo đảm quyền chính trị của công dân.

Suy cho cùng, tỷ lệ cử tri đi bầu cao là một chỉ báo quan trọng phản ánh mức độ quan tâm và tham gia của người dân vào đời sống chính trị. Đánh giá con số ấy cần đặt trong bối cảnh lịch sử, văn hóa và thiết chế của mỗi quốc gia. Với Việt Nam, đó trước hết là biểu hiện của ý thức trách nhiệm công dân và niềm tin vào giá trị của lá phiếu. Nhận diện và phản bác những suy diễn thiếu căn cứ vì thế không chỉ là bảo vệ một con số thống kê, mà còn là bảo vệ niềm tin vào quyền làm chủ của Nhân dân, nền tảng của Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa.

Tài liệu tham khảo
1. Hiến pháp nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam năm 2013, Nxb Chính trị quốc gia Sự thật.
2. Quốc hội Việt Nam, Lịch sử Quốc hội Việt Nam (1946–2016), Nxb Chính trị quốc gia Sự thật, Hà Nội.
3. Hồ Chí Minh, Toàn tập, tập 4, Nxb Chính trị quốc gia Sự thật, Hà Nội, 2011.
4. Văn phòng Quốc hội, Quốc hội Việt Nam – Những chặng đường lịch sử, Nxb Chính trị quốc gia Sự thật.
5. Luật Bầu cử đại biểu Quốc hội và đại biểu Hội đồng nhân dân năm 2015 (sửa đổi, bổ sung năm 2020).
6. Ban Tuyên giáo Trung ương, Tài liệu tuyên truyền về bầu cử đại biểu Quốc hội và Hội đồng nhân dân các cấp.

Tác giả: NBV