Trường Chính trị tỉnh Lai Châu

http://truongchinhtri.laichau.gov.vn

VẬN DỤNG NHỮNG ĐIỂM MỚI CỦA NGHỊ QUYẾT ĐẠI HỘI XIV CỦA ĐẢNG TRONG GIẢNG DẠY BÀI “CHÍNH QUYỀN ĐỊA PHƯƠNG Ở VIỆT NAM”

           Nghị quyết Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ XIV của Đảng tiếp tục khẳng định và phát triển nhiều quan điểm mới về xây dựng, hoàn thiện Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa Việt Nam, trong đó có nội dung quan trọng về tổ chức và hoạt động của chính quyền địa phương. Việc vận dụng những điểm mới này vào giảng dạy Bài “Chính quyền địa phương ở Việt Nam” (thuộc học phần Những nội dung cơ bản về Nhà nước và pháp luật Việt Nam, Chương trình Trung cấp lý luận chính trị) là yêu cầu tất yếu nhằm bảo đảm tính cập nhật, tính Đảng và tính khoa học của bài giảng, góp phần nâng cao chất lượng đào tạo, bồi dưỡng cán bộ ở các trường chính trị nói chung và Trường Chính trị tỉnh Lai Châu.
           1. Những điểm mới của Nghị quyết Đại hội XIV của Đảng về chính quyền địa phương
           Thứ nhất, phát triển tư duy về quản trị quốc gia và quản trị địa phương theo hướng hiện đại, hiệu lực, hiệu quả.
           Nghị quyết Đại hội XIV nhấn mạnh yêu cầu xây dựng nền quản trị quốc gia hiện đại, hiệu lực, hiệu quả; trong đó chính quyền địa phương giữ vai trò trực tiếp tổ chức thực hiện chủ trương, chính sách của Đảng, pháp luật của Nhà nước trên từng địa bàn. Điểm mới nổi bật là chuyển mạnh từ tư duy quản lý hành chính đơn thuần sang tư duy “quản trị phát triển, kiến tạo và phục vụ”, “lấy người dân và doanh nghiệp làm trung tâm” (1). Sự phát triển này vừa kế thừa tinh thần Đại hội XIII, vừa cụ thể hóa yêu cầu xây dựng Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa Việt Nam “của Nhân dân, do Nhân dân, vì Nhân dân”, bảo đảm mọi hoạt động của chính quyền địa phương đều hướng tới phục vụ Nhân dân, thúc đẩy phát triển bền vững.
           Thứ hai, tiếp tục hoàn thiện tổ chức chính quyền địa phương theo hướng tinh gọn, hiệu quả, mở rộng không gian phát triển.
           Nghị quyết Đại hội XIV xác định: “Tiếp tục hoàn thiện tổ chức chính quyền địa phương với quản trị hiệu quả theo 02 cấp: tỉnh và xã” (2). Yêu cầu này thể hiện rõ chủ trương đổi mới tổ chức bộ máy chính quyền địa phương theo hướng tinh gọn, giảm tầng nấc trung gian, qua đó nâng cao hiệu lực, hiệu quả quản lý và quản trị ở địa phương. Định hướng tổ chức chính quyền địa phương theo 02 cấp (tỉnh và xã) thể hiện quyết tâm đổi mới mạnh mẽ tổ chức bộ máy nhà nước ở địa phương, bảo đảm hiệu lực, hiệu quả, đồng thời giữ vững nguyên tắc quyền lực nhà nước là thống nhất, có phân công, phối hợp và kiểm soát.
           Chủ trương này phù hợp với quá trình sửa đổi, hoàn thiện pháp luật về tổ chức chính quyền địa phương, nhất là Luật Tổ chức chính quyền địa phương năm 2025, góp phần khắc phục tình trạng chồng chéo chức năng, nhiệm vụ; phát huy tính chủ động, sáng tạo và tự chịu trách nhiệm của chính quyền địa phương trong phát triển kinh tế - xã hội, bảo đảm quốc phòng, an ninh.
           Thứ ba, đẩy mạnh phân cấp, phân quyền gắn với trách nhiệm giải trình và kiểm soát quyền lực.
           Một nội dung nổi bật của Đại hội XIV là quán triệt phương châm: “địa phương quyết, địa phương làm, địa phương chịu trách nhiệm” (3). Đây là bước phát triển quan trọng trong tư duy về phân cấp, phân quyền, nhấn mạnh đồng thời ba yếu tố: thẩm quyền, trách nhiệm và kiểm soát quyền lực.
Theo tinh thần đó, việc đẩy mạnh phân cấp, phân quyền không chỉ dừng ở việc giao thêm nhiệm vụ, thẩm quyền, mà phải gắn chặt với việc xác định rõ trách nhiệm giải trình của chính quyền địa phương và của người đứng đầu trong quá trình thực thi quyền lực nhà nước.
           Phân cấp, phân quyền không chỉ là giao thêm nhiệm vụ mà phải bảo đảm điều kiện thực hiện; gắn với trách nhiệm giải trình của chính quyền địa phương và người đứng đầu; đồng thời tăng cường cơ chế kiểm tra, giám sát của cơ quan nhà nước cấp trên, sự giám sát của Hội đồng nhân dân, Mặt trận Tổ quốc và Nhân dân. Điều này góp phần phòng, chống lạm quyền, buông lỏng quản lý, giữ vững kỷ luật, kỷ cương hành chính.
           Thứ tư, phát huy dân chủ xã hội chủ nghĩa, nhất là dân chủ ở cơ sở
Nghị quyết Đại hội XIV khẳng định tiếp tục “phát huy dân chủ xã hội chủ nghĩa, nhất là dân chủ ở cơ sở”, đồng thời nhấn mạnh yêu cầu “tăng cường vai trò giám sát, phản biện xã hội của Mặt trận Tổ quốc Việt Nam và các tổ chức chính trị - xã hội” (4). Nội dung này nhằm bảo đảm quyền làm chủ của Nhân dân; tăng cường công khai, minh bạch, trách nhiệm giải trình của chính quyền địa phương. Việc phát huy tự chủ, tự quản ở địa phương phải đặt trong khuôn khổ Hiến pháp và pháp luật, dưới sự lãnh đạo toàn diện của Đảng.
           Thứ năm, xây dựng chính quyền địa phương gắn với chuyển đổi số, chính quyền số.
           Nghị quyết Đại hội XIV của Đảng xác định chuyển đổi số là một nội dung trọng tâm của đổi mới phương thức quản lý, quản trị quốc gia. Chính quyền địa phương là cấp trực tiếp tổ chức triển khai chính quyền số, “tăng cường kết nối, chia sẻ dữ liệu giữa các cơ quan, giữa chính quyền với người dân và doanh nghiệp” (5).
           Xây dựng chính quyền địa phương gắn với chuyển đổi số không chỉ dừng lại ở việc ứng dụng công nghệ thông tin, mà là quá trình đổi mới phương thức tổ chức và hoạt động của chính quyền địa phương theo hướng hiện đại, minh bạch, hiệu lực, hiệu quả. Việc đẩy mạnh chuyển đổi số và xây dựng chính quyền số góp phần nâng cao năng lực quản lý, điều hành của chính quyền địa phương, đáp ứng yêu cầu phát triển đất nước và phục vụ người dân, doanh nghiệp theo định hướng của Nghị quyết Đại hội XIV của Đảng.
           2. Vận dụng Nghị quyết Đại hội XIV của Đảng vào giảng dạy Bài “Chính quyền địa phương ở Việt Nam” trong Chương trình Trung cấp lý luận chính trị
           Việc vận dụng cần bảo đảm đúng cấu trúc bài học trong giáo trình Trung cấp lý luận chính trị, đồng thời cập nhật tinh thần mới của Đại hội XIV một cách hệ thống, logic.
           Thứ nhất, cập nhật vào khái niệm và đặc điểm của chính quyền địa phương (Mục 1.1)
           Trong giảng dạy, cần làm rõ: Chính quyền địa phương là cấp chính quyền được tổ chức ở các đơn vị hành chính, gồm Hội đồng nhân dân và Ủy ban nhân dân, thực hiện quyền lực nhà nước ở địa phương theo Hiến pháp và pháp luật. Theo tinh thần Đại hội XIV, chính quyền địa phương không chỉ thực thi quyền lực mà còn là chủ thể quản trị phát triển, kiến tạo môi trường thuận lợi cho phát triển, phục vụ Nhân dân. Qua đó, giúp học viên nhận thức rõ sự thống nhất giữa bản chất quyền lực nhà nước với yêu cầu đổi mới phương thức hoạt động theo hướng phục vụ.
           Thứ hai, cập nhật vào cơ cấu tổ chức và nhiệm vụ, quyền hạn của chính quyền địa phương (Mục 1.2)
           Trong giảng dạy nội dung về cơ cấu tổ chức của chính quyền địa phương, cần làm rõ yêu cầu tiếp tục tinh gọn bộ máy, sắp xếp hợp lý các đầu mối tổ chức, bảo đảm hoạt động hiệu lực, hiệu quả theo tinh thần Nghị quyết Đại hội XIV của Đảng. Trên cơ sở đó, cần nhấn mạnh việc phân định rõ trách nhiệm của tập thể và cá nhân trong tổ chức và hoạt động của chính quyền địa phương, phù hợp với các nguyên tắc tổ chức và hoạt động của bộ máy nhà nước theo Hiến pháp và pháp luật.
           Đồng thời, trong giảng dạy cần làm rõ vai trò và trách nhiệm của người đứng đầu, nhất là Chủ tịch Ủy ban nhân dân các cấp, trong chỉ đạo, điều hành và tổ chức thực hiện nhiệm vụ, quyền hạn được giao. Việc đề cao trách nhiệm của người đứng đầu góp phần tăng cường kỷ cương, kỷ luật hành chính, nâng cao hiệu quả hoạt động của chính quyền địa phương theo yêu cầu đổi mới tổ chức và hoạt động của hệ thống chính trị.
           Đối với nội dung nhiệm vụ, quyền hạn của chính quyền địa phương, việc cập nhật tập trung làm rõ mối quan hệ giữa phân cấp, phân quyền với trách nhiệm giải trình và kiểm soát quyền lực. Việc phân tích phải đặt trong tổng thể nguyên tắc tổ chức quyền lực nhà nước thống nhất, có phân công, phối hợp và kiểm soát giữa các cơ quan nhà nước.
           Thứ ba, cập nhật vào nội dung về phân cấp, phân quyền và kiểm soát quyền lực (Mục 1.2.2)
           Trong bài giảng, cần làm rõ phương châm “địa phương quyết, địa phương làm, địa phương chịu trách nhiệm” là biểu hiện cụ thể của việc phát huy tính chủ động, sáng tạo của chính quyền địa phương, đồng thời yêu cầu cao hơn về trách nhiệm chính trị, pháp lý và đạo đức công vụ.
           Một điểm mới quan trọng của Nghị quyết Đại hội XIV là yêu cầu gắn chặt phân cấp, phân quyền với kiểm soát quyền lực, được thực hiện đồng bộ thông qua cơ chế kiểm tra, giám sát của cơ quan nhà nước cấp trên, trách nhiệm giải trình của chính quyền địa phương và trách nhiệm của người đứng đầu trong tổ chức thực hiện nhiệm vụ, quyền hạn. Cách tiếp cận này nhằm bảo đảm kỷ cương, kỷ luật hành chính và sự thống nhất của nền hành chính nhà nước. Nội dung cập nhật được lồng ghép trực tiếp vào Mục 1.2.2 của bài học, không tách thành nội dung độc lập, giúp học viên nhận thức đúng mối quan hệ giữa quyền hạn, trách nhiệm và kiểm soát quyền lực của chính quyền địa phương.
           Thứ tư, cập nhật nội dung về hình thức tổ chức chính quyền địa phương (Mục 1.3)
           Trong giảng dạy cần làm rõ yêu cầu tổ chức chính quyền địa phương phù hợp với đặc điểm của từng loại đơn vị hành chính như đô thị, nông thôn và đặc khu, gắn với yêu cầu quản trị hiệu quả và nâng cao chất lượng phục vụ Nhân dân. Đồng thời, phân tích định hướng hoàn thiện tổ chức chính quyền địa phương theo cấu trúc 02 cấp (tỉnh – xã) là giải pháp tinh gọn bộ máy, nâng cao hiệu lực, hiệu quả quản lý, quản trị, không làm thay đổi bản chất chính quyền địa phương.
           Khi phân tích các trường hợp đặc thù, cần làm rõ quy định của Luật Tổ chức chính quyền địa phương năm 2025 về tổ chức chính quyền địa phương ở đặc khu (Điều 28), theo đó trong những trường hợp cần thiết có thể không tổ chức cấp chính quyền địa phương, mà tổ chức Ủy ban nhân dân đặc khu với tính chất là cơ quan hành chính nhà nước. Quy định này nhằm đáp ứng yêu cầu quản lý đặc thù, tinh gọn bộ máy và nâng cao hiệu lực, hiệu quả quản lý, đồng thời không làm thay đổi bản chất của chính quyền địa phương là bộ phận cấu thành của bộ máy nhà nước, thực hiện quyền lực nhà nước ở địa phương theo Hiến pháp và pháp luật.
           Thứ năm, bổ sung nội dung về chính quyền địa phương và chuyển đổi số (Mục 2.2.1)
           Khi phân tích thực trạng tổ chức và hoạt động của chính quyền địa phương ở Mục 2.2.1, cần bổ sung và làm rõ nội dung xây dựng chính quyền số, quản trị số theo tinh thần Nghị quyết Đại hội XIV của Đảng. Nội dung cập nhật nhằm làm rõ yêu cầu đổi mới phương thức quản lý, điều hành của chính quyền địa phương trong bối cảnh chuyển đổi số quốc gia. Chuyển đổi số không chỉ dừng lại ở việc ứng dụng công nghệ thông tin trong giải quyết thủ tục hành chính, mà là quá trình đổi mới toàn diện phương thức điều hành, quản lý của chính quyền địa phương dựa trên dữ liệu số, gắn với cải cách hành chính, hướng tới quản trị hiện đại, minh bạch, hiệu quả và phục vụ Nhân dân.
Qua đó, góp phần giúp học viên nhận thức đầy đủ hơn ý nghĩa của chuyển đổi số đối với việc nâng cao hiệu lực, hiệu quả quản lý nhà nước và chất lượng cung ứng dịch vụ công; thấy rõ yêu cầu nâng cao năng lực số của đội ngũ cán bộ, công chức ở địa phương.
           3. Một số định hướng nhằm nâng cao chất lượng giảng dạy
           Thứ nhất, bảo đảm vững chắc tính Đảng và tính khoa học trong nội dung và phương pháp truyền đạt.
           Giảng dạy nội dung về chính quyền địa phương phải quán triệt đầy đủ, sâu sắc quan điểm, chủ trương của Đảng, nhất là tinh thần Nghị quyết Đại hội XIV; đồng thời bảo đảm lập luận chặt chẽ, khái niệm chính xác, cách tiếp cận hệ thống. Việc phân tích các vấn đề lý luận cần đặt trong chỉnh thể xây dựng Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa Việt Nam, làm rõ mối quan hệ giữa nguyên tắc quyền lực nhà nước thống nhất với yêu cầu phân cấp, phân quyền và kiểm soát quyền lực. Qua đó, bảo đảm sự thống nhất giữa lập trường chính trị vững vàng với tư duy khoa học, giữa lý luận và thực tiễn.
           Thứ hai, tăng cường gắn kết lý luận với thực tiễn địa phương.
           Bài giảng cần được liên hệ sát với thực tiễn tổ chức và hoạt động của chính quyền địa phương tỉnh Lai Châu, nhất là trong sắp xếp tổ chức bộ máy, cải cách hành chính, phân cấp, phân quyền và chuyển đổi số. Việc đưa các ví dụ cụ thể, tình huống thực tiễn từ cơ sở vào bài giảng không chỉ giúp học viên dễ tiếp cận, dễ hiểu mà còn góp phần nâng cao khả năng vận dụng kiến thức vào thực tiễn công tác, đáp ứng yêu cầu nhiệm vụ trong tình hình mới.
           Thứ ba, tiếp tục đổi mới phương pháp giảng dạy theo hướng phát huy tính chủ động của người học.
           Bên cạnh phương pháp thuyết trình truyền thống, cần tăng cường thảo luận nhóm, phân tích tình huống, trao đổi kinh nghiệm thực tiễn, qua đó khơi dậy tư duy phản biện và năng lực giải quyết vấn đề của học viên. Việc đổi mới phương pháp không chỉ nhằm nâng cao hiệu quả tiếp thu kiến thức mà còn hướng tới hình thành ở người học tư duy quản trị hiện đại, ý thức trách nhiệm, tinh thần phục vụ Nhân dân và năng lực thực thi công vụ trong bối cảnh xây dựng chính quyền kiến tạo, liêm chính, hành động.
Vận dụng những điểm mới của Nghị quyết Đại hội XIV của Đảng vào giảng dạy Bài “Chính quyền địa phương ở Việt Nam” là yêu cầu cấp thiết nhằm bảo đảm sự thống nhất giữa đường lối của Đảng với nội dung chương trình đào tạo Trung cấp lý luận chính trị. Việc cập nhật này góp phần nâng cao nhận thức chính trị, củng cố lập trường tư tưởng, đồng thời bồi dưỡng năng lực quản lý, điều hành cho đội ngũ cán bộ, công chức, viên chức ở địa phương, đáp ứng yêu cầu xây dựng và hoàn thiện Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa Việt Nam trong giai đoạn phát triển mới.
           * Tài liệu trích dẫn:
           (1), (2), (3), (4), (5) Đảng Cộng sản Việt Nam (2025), Báo cáo chính trị trình Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ XIV của Đảng.
           * Tài liệu tham khảo:
           Học viện Chính trị quốc gia Hồ Chí Minh (2021), Giáo trình Trung cấp Lý luận chính trị: Những nội dung cơ bản về Nhà nước và pháp luật Việt Nam, Nxb. Lý luận chính trị.

Tác giả: ThS. Khúc Thị Phương Thảo - Giảng viên Khoa Nhà nước pháp luật