Trường Chính trị tỉnh Lai Châu

http://truongchinhtri.laichau.gov.vn

Tổng tuyển cử năm 1946 - giá trị lịch sử và ý nghĩa đối với tiến trình xây dựng, hoàn thiện Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa

Ngày 06/01/1946, Nhân dân cả nước lần đầu tiên thực hiện quyền bầu cử phổ thông, bình đẳng, trực tiếp và bỏ phiếu kín để bầu ra Quốc hội khóa I của nước Việt Nam Dân chủ Cộng hòa. Đây là cuộc Tổng tuyển cử đầu tiên trong lịch sử dân tộc, diễn ra trong bối cảnh đất nước vừa giành được độc lập sau thắng lợi của Cách mạng Tháng Tám năm 1945; chính quyền cách mạng còn non trẻ; tình hình chính trị - xã hội trong nước và quốc tế hết sức phức tạp. Trong hoàn cảnh đặc biệt ấy, việc tổ chức thành công Tổng tuyển cử có ý nghĩa chính trị và pháp lý hết sức to lớn. Sự kiện này không chỉ khẳng định quyền làm chủ của Nhân dân trên thực tế, mà còn xác lập nền tảng chính danh cho chính quyền cách mạng, tạo cơ sở vững chắc để xây dựng Nhà nước kiểu mới - Nhà nước của Nhân dân, do Nhân dân và vì Nhân dân. Quyền lực nhà nước lần đầu tiên được thiết lập thông qua ý chí của toàn thể Nhân dân, được thể hiện trực tiếp bằng lá phiếu dân chủ, qua đó mở ra thời kỳ mới trong tiến trình tổ chức và vận hành bộ máy nhà nước theo những nguyên tắc dân chủ và pháp quyền.
........Giá trị chính trị: Khẳng định quyền lực nhà nước thuộc về Nhân dân
.........Giá trị chính trị nổi bật và có ý nghĩa nền tảng của Tổng tuyển cử ngày 06/01/1946 chính là việc khẳng định một cách rõ ràng, thực chất nguyên tắc quyền lực nhà nước thuộc về Nhân dân. Lần đầu tiên trong lịch sử dân tộc, Nhân dân Việt Nam từ thân phận người dân mất nước dưới chế độ thuộc địa, phong kiến, đã trở thành chủ thể trực tiếp quyết định việc hình thành cơ quan quyền lực nhà nước cao nhất, thông qua lá phiếu của mình. Việc bầu ra Quốc hội khóa I của nước Việt Nam Dân chủ Cộng hòa không chỉ là một sự kiện chính trị mang tính thủ tục, mà là bước chuyển có tính chất cách mạng trong nhận thức và thực hành quyền lực nhà nước. Tỷ lệ 89% cử tri đi bỏ phiếu (1) trong điều kiện đất nước vừa giành độc lập, đời sống còn nhiều khó khăn, giao thông liên lạc hạn chế, đã phản ánh tinh thần trách nhiệm, ý thức công dân và niềm tin sâu sắc của Nhân dân đối với chính quyền cách mạng. Đây là minh chứng sinh động cho sự đồng thuận chính trị rộng rãi trong toàn xã hội, tạo cơ sở vững chắc cho tính chính danh của Nhà nước non trẻ. Quốc hội khóa I được hình thành với cơ cấu đại diện tương đối toàn diện cho các giai cấp, tầng lớp, dân tộc và vùng miền, qua đó bảo đảm tính đại diện rộng rãi của cơ quan quyền lực nhà nước, thể hiện bản chất dân chủ của chế độ mới. Việc xác lập cơ quan quyền lực nhà nước cao nhất thông qua bầu cử phổ thông, bình đẳng, trực tiếp và bỏ phiếu kín đã đặt nền móng chính trị quan trọng cho sự ổn định và phát triển của đất nước trong giai đoạn đầu đầy thử thách. Quyền lực nhà nước không còn là sự áp đặt từ trên xuống, càng không phải là kết quả của đặc quyền giai cấp, mà được hình thành từ sự ủy quyền tự nguyện của Nhân dân. Chính cơ chế này đã làm cho Nhà nước thực sự mang bản chất của một nhà nước của dân, do dân và vì dân.
.........Từ thực tiễn Tổng tuyển cử năm 1946, nguyên tắc quyền lực nhà nước thuộc về Nhân dân trở thành sợi chỉ đỏ xuyên suốt trong tiến trình cách mạng Việt Nam. Đây cũng là nền tảng tư tưởng, chính trị quan trọng trong quá trình xây dựng và hoàn thiện Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa Việt Nam hiện nay, nơi mọi quyền lực nhà nước đều phải bắt nguồn từ Nhân dân, chịu sự giám sát của Nhân dân và phục vụ lợi ích của Nhân dân.
.........Giá trị pháp lý: Đặt nền móng cho Nhà nước quản lý xã hội bằng pháp luật
.........Tổng tuyển cử năm 1946 không chỉ mang ý nghĩa chính trị sâu sắc mà còn có giá trị pháp lý đặc biệt quan trọng đối với tiến trình xây dựng Nhà nước ở Việt Nam. Trên cơ sở kết quả bầu cử dân chủ, Quốc hội khóa I đã chính thức được thành lập với tư cách là cơ quan quyền lực nhà nước cao nhất của nước Việt Nam Dân chủ Cộng hòa. Một trong những quyết định lịch sử của Quốc hội khóa I là thông qua Hiến pháp năm 1946 - bản Hiến pháp đầu tiên trong lịch sử lập hiến nước ta, đánh dấu bước phát triển mới về chất trong tổ chức và vận hành quyền lực nhà nước. Điều 1 của Hiến pháp năm 1946 khẳng định: “Tất cả quyền binh trong nước đều thuộc về toàn thể nhân dân Việt Nam, không phân biệt nòi giống, gái trai, giàu nghèo, giai cấp, tôn giáo” (2). Quy định này đã thể chế hóa một cách minh thị và dứt khoát nguyên tắc quyền lực nhà nước thuộc về Nhân dân, đồng thời xác lập các giá trị pháp lý nền tảng như bình đẳng trước pháp luật, phổ thông đầu phiếu và bảo đảm các quyền cơ bản của công dân. Đây không chỉ là sự ghi nhận về mặt tuyên ngôn, mà là cơ sở pháp lý trực tiếp để tổ chức và điều hành bộ máy nhà nước theo hướng dân chủ, tiến bộ.
.........Từ sau Tổng tuyển cử và việc ban hành Hiến pháp năm 1946, hoạt động của Nhà nước từng bước được đặt trong khuôn khổ pháp luật. Quốc hội thực hiện quyền lập pháp, quyết định những vấn đề trọng đại của đất nước và giám sát tối cao đối với hoạt động của Chính phủ và các cơ quan khác. Nguyên tắc quản lý xã hội bằng pháp luật dần được xác lập, thay thế cho lối điều hành mang tính tùy nghi hoặc dựa vào ý chí cá nhân. Đồng thời, những yếu tố ban đầu của cơ chế phân công, phối hợp và kiểm soát quyền lực giữa các cơ quan nhà nước cũng từng bước hình thành. Những nguyên tắc pháp lý được đặt nền móng từ năm 1946 tiếp tục được kế thừa và phát triển trong các bản Hiến pháp sau này, đặc biệt là Hiến pháp năm 2013, với việc khẳng định xây dựng Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa Việt Nam của Nhân dân, do Nhân dân và vì Nhân dân. Có thể khẳng định, Tổng tuyển cử năm 1946 đã mở đầu cho quá trình hình thành Nhà nước quản lý xã hội bằng pháp luật ở Việt Nam, đặt nền tảng vững chắc cho tiến trình hoàn thiện Nhà nước pháp quyền trong các giai đoạn phát triển tiếp theo.
.........Giá trị về xây dựng bộ máy nhà nước và kiểm soát quyền lực
.........Thông qua việc tổ chức thành công Tổng tuyển cử và thành lập Quốc hội khóa I, năm 1946 đã tạo dựng thiết chế quyền lực trung tâm của Nhà nước cách mạng, cơ quan đại biểu cao nhất của Nhân dân. Sự ra đời của Quốc hội khóa I không chỉ đánh dấu bước trưởng thành về mặt tổ chức của chính quyền non trẻ, mà còn đặt nền tảng cho việc xây dựng bộ máy nhà nước thống nhất, có cơ cấu, có thẩm quyền và hoạt động theo nguyên tắc pháp lý rõ ràng. Cơ cấu đại biểu của Quốc hội khóa I thể hiện rõ tính đại diện rộng rãi và bản chất dân chủ của chế độ mới. Trong tổng số đại biểu, có 87% là công nhân, nông dân và chiến sĩ cách mạng; 10 đại biểu nữ; 34 đại biểu dân tộc thiểu số (3). Thành phần đó phản ánh đúng thực tiễn xã hội Việt Nam thời điểm bấy giờ, đồng thời khẳng định Nhà nước mới thực sự là Nhà nước của Nhân dân lao động, đại diện cho lợi ích của các giai tầng và cộng đồng dân tộc trong cả nước. Tính đại diện không chỉ được thể hiện ở cơ cấu thành phần, mà còn ở tinh thần trách nhiệm, sự gắn bó mật thiết giữa đại biểu với cử tri và với vận mệnh quốc gia.
.........Từ thực tiễn tổ chức và hoạt động của Quốc hội khóa I, nguyên tắc mọi hoạt động của Nhà nước phải đặt dưới sự giám sát của cơ quan đại diện Nhân dân từng bước được xác lập. Quốc hội giữ vai trò quyết định những vấn đề hệ trọng của đất nước, đồng thời thực hiện quyền giám sát đối với Chính phủ và các cơ quan nhà nước khác. Đây chính là tiền đề quan trọng cho việc hình thành cơ chế kiểm soát quyền lực, một nội dung cốt lõi của Nhà nước pháp quyền, bảo đảm quyền lực nhà nước được thực thi đúng mục đích, đúng thẩm quyền và vì lợi ích của Nhân dân.
.........Bài học từ năm 1946 cho thấy, xây dựng bộ máy nhà nước không chỉ là vấn đề tổ chức, sắp xếp cơ cấu, mà trước hết là bảo đảm tính chính danh, tính đại diện và cơ chế giám sát quyền lực hiệu quả. Trong bối cảnh hiện nay, khi Đảng và Nhà nước đang tiếp tục đẩy mạnh đổi mới, sắp xếp tổ chức bộ máy hệ thống chính trị theo hướng tinh gọn, hoạt động hiệu lực, hiệu quả, thì yêu cầu nâng cao chất lượng đại biểu dân cử, bảo đảm cơ cấu hợp lý, tăng cường giám sát và kiểm soát quyền lực càng có ý nghĩa thiết thực. Phát huy giá trị lịch sử của Tổng tuyển cử năm 1946 chính là góp phần củng cố niềm tin của Nhân dân, xây dựng bộ máy nhà nước trong sạch, vững mạnh, đáp ứng yêu cầu phát triển đất nước trong giai đoạn mới.
.........Giá trị về văn hóa chính trị và ý thức pháp quyền
.........Tổng tuyển cử năm 1946 không chỉ là sự kiện chính trị trọng đại mà còn có ý nghĩa sâu sắc đối với quá trình hình thành văn hóa chính trị mới của nước Việt Nam độc lập. Lần đầu tiên trong lịch sử, đông đảo Nhân dân trực tiếp thực hiện quyền công dân thông qua chế độ phổ thông đầu phiếu, bình đẳng và bỏ phiếu kín. Việc tích cực tham gia bầu cử đã góp phần nâng cao nhận thức về quyền và nghĩa vụ công dân, củng cố niềm tin vào chính quyền cách mạng và chế độ mới. Lá phiếu dân chủ trở thành biểu tượng sinh động của quyền làm chủ, thể hiện trách nhiệm của mỗi người dân đối với vận mệnh quốc gia. Cơ cấu đại biểu có sự tham gia của nhiều tầng lớp, dân tộc và giới tính khác nhau tiếp tục khẳng định tinh thần đại đoàn kết toàn dân tộc, nguyên tắc bình đẳng và tôn trọng sự đa dạng trong cộng đồng quốc gia.
Từ nền tảng đó, ý thức pháp quyền trong xã hội từng bước được hình thành và củng cố. Pháp luật dần giữ vị trí trung tâm trong tổ chức và vận hành quyền lực nhà nước; mọi hoạt động quản lý xã hội phải dựa trên khuôn khổ pháp lý rõ ràng, thống nhất. Nhân dân không chỉ là chủ thể tối cao của quyền lực nhà nước mà còn là chủ thể tham gia giám sát việc thực thi quyền lực ấy. Chính sự kết hợp giữa quyền làm chủ và trách nhiệm tuân thủ pháp luật đã tạo nên nền tảng của văn hóa pháp quyền, góp phần xây dựng xã hội dân chủ, kỷ cương và ổn định lâu dài.
.........Ý nghĩa đối với tiến trình xây dựng và hoàn thiện Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa Việt Nam hiện nay
.........Những giá trị lịch sử của Tổng tuyển cử năm 1946 không chỉ có ý nghĩa trong bối cảnh cách mạng buổi đầu, mà còn mang tầm định hướng chiến lược đối với tiến trình xây dựng và hoàn thiện Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa Việt Nam hiện nay. Bài học cốt lõi được rút ra là phải kiên định và không ngừng phát huy nguyên tắc quyền lực nhà nước thuộc về Nhân dân. Trong mọi giai đoạn phát triển, việc bảo đảm để Nhân dân thực sự là chủ thể tối cao của quyền lực, được tham gia vào quá trình quyết định và giám sát các vấn đề hệ trọng của đất nước, luôn là điều kiện tiên quyết để củng cố tính chính danh, tính hợp hiến và hợp pháp của bộ máy nhà nước. Đây chính là nền tảng chính trị bền vững để giữ vững ổn định, tăng cường đồng thuận xã hội và phát huy sức mạnh đại đoàn kết toàn dân tộc.
.........Trong bối cảnh hiện nay, khi toàn hệ thống chính trị đang đẩy mạnh cải cách hành chính, hoàn thiện mô hình tổ chức chính quyền địa phương hai cấp, sắp xếp tổ chức bộ máy theo hướng tinh gọn, hoạt động hiệu năng, hiệu lực, hiệu quả, thì việc kế thừa tinh thần của Tổng tuyển cử năm 1946 càng có ý nghĩa thiết thực. Yêu cầu đặt ra không chỉ là kiện toàn tổ chức, mà còn phải nâng cao chất lượng đội ngũ đại biểu dân cử; bảo đảm cơ cấu hợp lý, tăng tính đại diện, gắn bó chặt chẽ với cử tri; đồng thời hoàn thiện cơ chế kiểm soát quyền lực, phòng, chống lạm quyền và bảo đảm mọi quyền lực đều được ràng buộc bằng trách nhiệm, chịu sự giám sát của Nhân dân và của các cơ quan có thẩm quyền. Cùng với đó, việc tiếp tục hoàn thiện hệ thống pháp luật đồng bộ, thống nhất, khả thi; nâng cao ý thức thượng tôn Hiến pháp và pháp luật trong toàn xã hội chính là sự cụ thể hóa giá trị pháp quyền đã được đặt nền móng từ năm 1946.
.........Kế thừa và vận dụng sáng tạo những giá trị từ Tổng tuyển cử năm 1946 là tiếp tục khẳng định bản chất tốt đẹp của Nhà nước ta, Nhà nước của Nhân dân, do Nhân dân và vì Nhân dân. Đó vừa là sự trung thành với những nguyên tắc nền tảng của chế độ, vừa là động lực chính trị, pháp lý quan trọng để xây dựng Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa Việt Nam ngày càng trong sạch, vững mạnh, đáp ứng yêu cầu phát triển nhanh và bền vững của đất nước trong giai đoạn mới.
.........Tài liệu trích dẫn:
.........(1) Cổng thông tin điện tử Quốc hội nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam: Báo Quốc hội với cuộc Tổng tuyển cử đầu tiên 06/01/1946 - Tác giả Phan Xanh (ngày 01/01/2020)
.........(2) Thuvienphapluat.vn: Hiến pháp nước Việt Nam Dân chủ Cộng hòa năm 1946.
.........(3) Quốc hội nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam: Quốc hội Việt Nam 70 năm hình thành và phát triển 1946 - 2016, Nxb. Chính trị quốc gia - Sự thật, Hà Nội, 2015.

Tác giả: ThS: Tống Mạnh Hùng - Giảng viên Phòng QLĐT&NCKH

Bạn đã không sử dụng Site, Bấm vào đây để duy trì trạng thái đăng nhập. Thời gian chờ: 60 giây
top
down