Trường Chính trị tỉnh Lai Châu

https://truongchinhtri.laichau.gov.vn

Cập nhật nội dung Nghị quyết Đại hội XIV của Đảng vào giảng dạy Bài 1. Xây dựng Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa Việt Nam của Nhân dân, do Nhân dân, vì Nhân dân

.............Việc giảng dạy Bài 1. Xây dựng Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa Việt Nam của Nhân dân, do Nhân dân, vì Nhân dân thuộc học phần III.2 Nội dung cơ bản về Nhà nước và pháp luật Việt Nam trong chương trình Trung cấp lý luận chính trị cần được thực hiện trên cơ sở quán triệt đầy đủ tinh thần và định hướng lớn của Đại hội XIV của Đảng Cộng sản Việt Nam, bảo đảm sự thống nhất giữa lý luận và thực tiễn, giữa giáo trình và yêu cầu phát triển đất nước trong giai đoạn mới. Đại hội XIV của Đảng khẳng định nhiệm vụ tiếp tục hoàn thiện đồng bộ thể chế, tăng cường kiểm soát quyền lực nhà nước; nâng cao hiệu lực, hiệu quả tổ chức thi hành pháp luật; xây dựng tổ chức bộ máy tinh, gọn, mạnh, hiệu năng, hiệu lực, hiệu quả; phát huy đầy đủ quyền làm chủ của Nhân dân; từng bước chuyển đổi từ quản lý hành chinh sang quản trị quốc gia hiện đại; đổi mới phương thức lãnh đạo, cầm quyền của Đảng. Do đó, việc vận dụng Nghị quyết vào bài giảng không chỉ dừng lại ở bổ sung nội dung mới, mà phải làm rõ ý nghĩa chiến lược, tính thời sự và giá trị định hướng lâu dài đối với sự nghiệp xây dựng Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa Việt Nam giai đoạn phát triển mới.
.............Việc vận dụng tinh thần và nội dung của Đại hội XIV vào giảng dạy Bài 1 có ý nghĩa đặc biệt quan trọng đối với học viên Trung cấp lý luận chính trị - những cán bộ đang hoặc sẽ trực tiếp tham gia vào hoạt động lãnh đạo, quản lý ở cơ sở. Đây là nơi chủ trương, đường lối của Đảng được cụ thể hóa thành quyết định quản lý, chính sách và hành vi công vụ cụ thể. Trong bối cảnh yêu cầu hoàn thiện Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa ngày càng cao, học viên không chỉ cần nắm vững khái niệm, đặc trưng lý luận, mà còn phải hiểu sâu sắc yêu cầu tăng cường kiểm soát quyền lực, nâng cao hiệu lực thực thi pháp luật và phát huy quyền làm chủ của Nhân dân trong thực tiễn công tác. Việc cập nhật nội dung Đại hội XIV giúp học viên nhận thức đầy đủ hơn trách nhiệm chính trị và pháp lý của mình trong tổ chức thực hiện chủ trương, chính sách; trong tuân thủ Hiến pháp nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam; trong tham mưu xây dựng cơ chế, chính sách, hoàn thiện bộ máy, kiểm soát quyền lực; phòng chống quan liêu, tham nhũng, lãnh phí, tiêu cực; chuyển từ mô hình quản lý hành chính mệnh lệnh sang quản trị phục vụ phát triển tại địa phương. Qua đó, bài học không chỉ dừng ở trang bị tri thức, mà còn góp phần hình thành tư duy pháp quyền, ý thức thượng tôn Hiến pháp và pháp luật, đáp ứng yêu cầu xây dựng đội ngũ cán bộ cơ sở đủ phẩm chất, năng lực trong giai đoạn phát triển mới.
.............Việc vận dụng nội dung của Đại hội XIV vào giảng dạy cần bảo đảm tính trích dẫn chính xác, có nguồn gốc rõ ràng và phản ánh đúng tinh thần văn kiện; các quan điểm, định hướng, nhiệm vụ được lựa chọn tiêu biểu, có tính đại diện cho định hướng lớn của Đại hội và được tích hợp một cách logic vào từng mục, tiểu mục cụ thể của bài giảng. Cách làm này vừa bảo đảm tính khoa học, vừa nâng cao giá trị lý luận và tính thuyết phục trong đào tạo lý luận chính trị. Việc cập nhật, tích hợp vào giảng dạy Bài 1 được cụ thể hóa gắn liền với từng mục, tiểu mục và ý lớn của bài giảng như sau:
.............Thứ nhất, việc cập nhật vào giảng dạy nội dung mục 1. Cơ sở lý luận về Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa Việt Nam.
.............Nội dung này tập trung làm rõ các học thuyết, quan điểm của các nhà tư tưởng về nhà nước và nhà nước pháp quyền trong lịch sử. Mặc dù không vận dụng trực tiếp các nội dung cụ thể của Nghị quyết, song việc giảng dạy cần được soi chiếu dưới tinh thần chung của Đại hội XIV để khẳng định giá trị bền vững của nhiều luận điểm lý luận của các nhà tư tưởng trong lịch sử.
.............Thực tiễn phát triển đất nước hiện nay cho thấy những tư tưởng về giới hạn quyền lực nhà nước bằng pháp luật; đề cao tính tối thượng của pháp luật, bảo đảm quyền con người và cơ chế kiểm soát quyền lực,… vẫn giữ nguyên ý nghĩa thời sự. Tinh thần tiếp tục hoàn thiện thể chế, nâng cao hiệu lực thực thi pháp luật và phát huy quyền làm chủ của Nhân dân được Đại hội XIV nhấn mạnh chính là sự kế thừa và phát triển sáng tạo những giá trị tiến bộ đó trong điều kiện Việt Nam. Qua đó, giúp học viên nhận thức rõ tính kế thừa, tính phát triển và tính đặc thù của mô hình Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa Việt Nam; tránh cách nhìn giản lược hoặc tuyệt đối hóa bất kỳ mô hình nào một cách phi lịch sử.
.............Thứ hai, cập nhật vào giảng dạy mục 2. Thực trạng xây dựng Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa Việt Nam của nhân dân, do nhân dân và vì nhân dân.
.............Nội dung này được trình bày trong giáo trình Trung cấp lý luận chính trị dưới ba góc độ: Thành tựu, hạn chế và nguyên nhân.
.............Nghị quyết Đại hội XIV đánh giá tổng kết 40 năm đổi mới đất nước khẳng định “Nhân dân là chủ thể, là trung tâm của công cuộc đổi mới, xây dựng, phát triển đất nước và bảo vệ Tổ quốc” (1).  Nội dung này được tích hợp vào giảng dạy mục 2.1 về thành tựu thứ nhất là phát huy dân chủ, bảo đảm quyền làm chủ của Nhân dân, mọi quyền lực nhà nước thuộc về Nhân dân; thực hiện, bảo vệ, bảo đảm  quyền con người, quyền công dân. Việc tích hợp giúp học viên nhận thức sâu sắc bản chất của chế độ ta; hiểu rõ vai trò trung tâm của Nhân dân trong bảo vệ, kiến thiết và phát triển đất nước; thấy được trách nhiệm của đội ngũ cán bộ, công chức trong việc thực thi công vụ vì lợi ích Nhân dân, tôn trọng và bảo vệ quyền, lợi ích hợp pháp của công dân trong mọi quyết định quản lý.
.............Trong đánh giá kết quả thực hiện Nghị quyết Đại hội XIII, Nghị quyết Đại hội XIV tiếp tục xác định: “Công tác xây dựng pháp luật có nhiều đổi mới, tháo gỡ các điểm nghẽn về thể chế” (2). Nội dung này được vận dụng vào giảng dạy thành tựu thứ hai về xây dựng và thực hiện pháp luật, làm rõ bước phát triển mới trong nhận thức và thực tiễn xây dựng pháp luật; khẳng định pháp luật ngày càng giữ vai trò trung tâm trong quản trị quốc gia, tạo hành lang pháp lý cho phát triển.
.............Đại hội XIV cũng xác định Cuộc cách mạng về sắp xếp tổ chức bộ máy của hệ thống chính trị theo hướng tinh, gọn, mạnh, hiệu năng, hiệu lực, hiệu quả đã đạt được những kết quả mang tính đột phá, được cán bộ, đảng viên, Nhân dân đồng tình ủng hộ, dư luận quốc tế đánh giá cao” (3). Nội dung này được bổ sung vào thành tựu thứ ba về tổ chức và hoạt động của bộ máy Nhà nước. Khi giảng dạy cần phân tích sâu việc sắp xếp, kiện toàn tổ chức bộ máy thời gian qua không chỉ dừng ở tinh giản đầu mối, giảm tầng nấc trung gian, mà hướng tới nâng cao chất lượng vận hành; rõ chức năng, rõ thẩm quyền, rõ trách nhiệm; tăng cường kiểm soát quyền lực và nâng cao chất lượng phục vụ Nhân dân.
.............Về hạn chế, Nghị quyết Đại hội XIV chỉ rõ: “Sự phân công, phối hợp giữa các cơ quan nhà nước trong thực hiện quyền lập pháp, hành pháp, tư pháp có mặt chưa rõ ràng, thiếu chặt chẽ; hiệu lực, hiệu quả kiểm soát quyền lực nhà nước chưa cao” (4).  Nội dung này được tích hợp vào giảng dạy hạn chế thứ ba về tổ chức, hoạt động của bộ máy nhà nước. Trong giảng dạy cần phân tích rõ Nhà nước pháp quyền không chỉ đòi hỏi quyền lực được xác lập hợp hiến, hợp pháp, mà còn phải được tổ chức và kiểm soát chặt chẽ, tránh chồng chéo chức năng, lẫn lộn trách nhiệm hoặc buông lỏng giám sát.
.............Thứ ba, vận dụng Nghị quyết vào giảng dạy mục 3. Định hướng xây dựng và hoàn thiện Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa Việt Nam của Nhân dân, do Nhân dân, vì Nhân dân.
.............Trong giáo trình đã xác định 6 định hướng lớn; việc cập nhật Nghị quyết Đại hội XIV được thực hiện tương ứng với từng nội dung.
.............Định định hướng thứ 10 về phát triển đất nước đến năm 2030 trong Nghị quyết khẳng định mạnh mẽ vai trò chủ thể của Nhân dân “Phát huy mạnh mẽ vai trò chủ thể của Nhân dân, dân chủ xã hội chủ nghĩa, sức mạnh của Nhân dân và khối đại đoàn kết toàn dân tộc. Quán triệt sâu sắc quan điểm "Dân là gốc", Nhân dân là chủ thể, là trung tâm của công cuộc đổi mới, xây dựng và bảo vệ Tổ quốc. Mọi chủ trương, chính sách của Đảng và Nhà nước phải thực sự xuất phát từ nhu cầu, nguyện vọng, quyền và lợi ích hợp pháp, chính đáng của Nhân dân; lấy việc tôn trọng, bảo đảm, bảo vệ quyền con người, quyền công dân, hạnh phúc và sự hài lòng của Nhân dân làm thước đo và mục tiêu phấn đấu” (5).  Nội dung này vận dụng vào giảng dạy mục 3.1. Phát huy dân chủ, bảo đảm quyền làm chủ của Nhân dân. Khi cập nhật vào giảng dạy cần nhấn mạnh và làm rõ vấn đề “Dân là gốc”, “Nhân dân là chủ thể, là trung tâm của công cuộc đổi mới, xây dựng và bảo vệ Tổ quốc”, “hạnh phúc và sự hài lòng của Nhân dân làm thước đo và mục tiêu phấn đấu”. Đây là những điểm rất quan trọng khẳng định vai trò chủ thể của Nhân dân và việc phát huy dân chủ trong xây dựng, kiến thiết và phát triển đất nước.
.............Trong định hướng phát triển đất nước thứ 11 nêu yêu cầu “xây dựng nền quản trị quốc gia hiện đại, hiệu lực, hiệu quả; có hệ thống pháp luật hoàn chỉnh, được thực hiện nghiêm minh; bảo đảm và bảo vệ công lý, quyền con người, quyền công dân” (6).  Nội dung này được tích hợp vào mục 3.2 về tiếp tục xây dựng, hoàn thiện hệ thống pháp luật và tổ chức thực hiện pháp luật. Khi vận dụng vào giảng dạy cần nhấn mạnh và phân tích kỹ nội dung “xây dựng nền quản trị quốc gia hiện đại, hiệu lực, hiệu quả” để học viên thấy rõ đây là một điểm mới đặc biệt quan trọng, đất nước bước vào thời kỳ chuyển đổi từ quản lý đất nước, địa phương sang quản trị hiện đại phục phát triển, hệ thống pháp luật cũng phải sửa đổi, bổ sung cho phù hợp với bối cảnh mới.
.............Đối với định hướng phát triển đất nước thứ 12 trong Nghị quyết nêu “Bảo đảm hoạt động của các cơ quan, tổ chức trong hệ thống chính trị hiệu năng, hiệu lực, hiệu quả, nâng cao chất lượng phục vụ Nhân dân” (7).  Nội dung này được vận dụng vào giảng dạy mục 3.3 về tiếp tục đổi mới tổ chức, hoạt động của bộ máy nhà nước và tăng cường kiểm soát quyền lực nhà nước, nhằm làm rõ hoạt động của các cơ quan trong bộ máy của Đảng, Nhà nước, Mặt trận Tổ quốc Việt Nam cần phải hoạt động có hiệu lực, hiệu quả và đặc biệt nhấn mạnh về chất lượng phục vụ nhân dân, đây cũng là điểm mọi cán bộ, công chức phải hướng tới và thực hiện cho tốt.
.............Nhiệm vụ thứ 2 trong Nghị quyết Đại Hội XIV xác định Xây dựng đội ngũ cán bộ các cấp thật sự có đức, có tài, không ngừng tự đổi mới, ngang tầm nhiệm vụ”(8),  được cập nhật vào giảng dạy mục 3.4 về xây dựng, kiện toàn đội ngũ cán bộ, công chức đáp ứng yêu cầu xây dựng Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa Việt Nam của Nhân dân, do Nhân dân, vì Nhân dân. Khi cập nhật vào giảng dạy cần nhấn mạnh yếu tố “không ngừng đổi mới sáng tạo” của đội ngũ cán bộ, công chức, khắc phục cách làm theo cảm tính, thói quen, mệnh lệnh hành chính đơn thuần.
.............Tiếp nối nội dung trên, nhiệm vụ thứ 2 trong Nghị quyết Đại hội XIV tiếp tục xác định “Tăng cường kiểm soát quyền lực trong Đảng và Nhà nước; tiếp tục đẩy mạnh đấu tranh phòng, chống tham nhũng, lãng phí, quan liêu, tiêu cực; củng cố niềm tin, sự gắn bó của Nhân dân với Đảng, Nhà nước, chế độ xã hội chủ nghĩa” (9). Nội dung này cập nhật vào giảng dạy mục 3.5 về tiếp tục đẩy mạnh đấu tranh phòng, chống tham nhũng trong tổ chức và hoạt động của bộ máy nhà nước. Khi cập nhật nội dung này vào giảng dạy cần chú ý vấn đề quan liêu, tham nhũng, tiêu cực vẫn là một nguy cơ trong các nguy cơ dẫn tới mất nước, mất chế độ cần phải nâng cao ý thức trách nhiệm trong đấu tranh phòng chống quan liêu, tham nhũng, tiêu cực, lãnh phí trong các cơ quan, tổ chức và cán bộ, công chức các cấp.
.............Trong định hướng số 12 của Nghị quyết xác định “Tiếp tục đổi mới mạnh mẽ phương thức lãnh đạo, cầm quyền của Đảng trong giai đoạn mới” (10), được vận dụng vào mục 3.6 về đổi mới và tăng cường sự lãnh đạo của Đảng đối với Nhà nước trong điều kiện xây dựng Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa Việt Nam. Mục tiêu làm rõ cho học viên nắm được đổi mới phương thức lãnh đạo, cầm quyền của Đảng, một trong những nội trung tâm chính là đổi mới phương thức lãnh đạo, cầm quyền đối với Nhà nước.
.............Việc giữ nguyên các nội dung cập nhật của Nghị quyết Đại hội XIV và phân tích sâu ý nghĩa, mục tiêu vận dụng vào từng mục, tiểu mục của Bài 1 trong giáo trình Học phần III.2. Nội dung cơ bản về Nhà nước và pháp luật Việt Nam giúp bài giảng không chỉ phản ánh đầy đủ tinh thần Đại hội, mà còn nâng cao chiều sâu lý luận và giá trị thực tiễn; góp phần hình thành nhận thức toàn diện cho học viên về quá trình xây dựng Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa Việt Nam trong giai đoạn phát triển mới. Đồng thời, đây cũng là cơ sở để giảng viên chủ động nghiên cứu, cập nhật và sử dụng hiệu quả nội dung Nghị quyết vào bài giảng, góp phần nâng cao chất lượng đào tạo, bồi dưỡng cán bộ của Trường Chính trị tỉnh Lai Châu, đáp ứng yêu cầu nhiệm vụ trong tình hình mới.
.............Tài liệu trích dẫn:
.............(1), (2), (3), (4), (5), (6), (7), (8), (9), (10) Nghị quyết Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ XIV của Đảng Cộng sản Việt Nam. Tr2, tr2, tr2, tr3, tr8, tr9, tr9, tr10, tr9, tr9.
.............Tài liệu tham khảo:
.............Học viện Chính trị quốc gia Hồ Chí Minh: Giáo trình Trung cấp lý luận chính trị: Nội cơ bản về Nhà nước và pháp luật Việt Nam, Nxb. Lý luận chính trị, H.2021.

Tác giả: ThS. Triệu Văn Thủy - Phó trưởng Khoa Nhà nước pháp luật